Zielony Ład i przyszłość ESG. Co czeka polskie firmy w nadchodzących latach?

Polityka klimatyczna Unii Europejskiej wprowadza zmiany, które zmuszą polskie przedsiębiorstwa do gruntownej transformacji modeli biznesowych. Najbliższe lata przyniosą lawinę nowych obowiązków sprawozdawczych, rosnące koszty emisji dwutlenku węgla i konieczność masowych inwestycji w innowacje środowiskowe. Firmy, które nie przygotują się na nadchodzące regulacje unijne, mogą stracić dostęp do finansowania i kontraktów.

Z artykułu dowiesz się:

• Jakie terminy wdrożenia najważniejszych przepisów czekają polskie firmy?
• Które sektory będą najbardziej dotknięte przez nowe obowiązki związane z dekarbonizacją?
• Jak wykorzystać fundusze strukturalne do finansowania transformacji ekologicznej?

Europejski Zielony Ład – motor przemian w polskiej gospodarce

Europejski Zielony Ład wyznacza ambitny cel neutralności klimatycznej do 2050 r., z pośrednim etapem redukcji emisji o minimum 55 proc. do 2030 r. Ta polityka klimatyczna zmienia zasady gry dla wszystkich branż – od energetyki po transport i budownictwo. Pakiet „Fit for 55″ z lipca 2021 r. wprowadza instrumenty prawne, które już od 2024 r. zaczynają wpływać na codzienną działalność przedsiębiorstw.

Najważniejszy przełom nastąpi w 2027 r., gdy wejdzie w życie system ETS2 obejmujący paliwa stosowane w budynkach i transporcie. Oznacza to, że ceny energii dla polskich firm wzrosną znacząco, co wymusza przyspieszenie inwestycji w odnawialne źródła energii. Prognozy wskazują, że cena uprawnień do emisji może osiągnąć 90 euro za tonę dwutlenku węgla w 2030 r.

Dyrektywa CSRD – nowa era raportowania zrównoważonego rozwoju

Dyrektywa CSRD wprowadza rewolucyjne zmiany w sprawozdawczości ESG, które dotkną tysiące przedsiębiorstw. Pierwsza fala obowiązków rozpoczęła się w 2026 r. Od teraz największe spółki notowane i nienotowane muszą złożyć raporty niefinansowe za rok 2025. Dotyczy to firm zatrudniających ponad 500 osób lub posiadających aktywa przekraczające 85 milionów złotych (ok. 20 mln euro).

Kolejne etapy wdrażania obejmą w 2027 r. duże jednostki spełniające kryteria zatrudnienia ponad 250 pracowników, bilansu przekraczającego 25 milionów euro lub przychodów powyżej 50 milionów euro. Zmiany z grudnia 2025 r. (Delegated Regulation EU 2025/2595) przyniosły jednak uproszczenia – dla pierwszej fali ograniczono zakres ESRS do najważniejszych wskaźników (tzw. ESRS 2 Level Simplifications), a pozostałe firmy (w tym z drugiej fali) zyskają dodatkową proporcjonalność i opóźnienia w pełnym stosowaniu standardów do 2028 r.

Standardy ESRS wprowadzają zasadę podwójnej istotności, wymagając od firm oceny nie tylko wpływu działalności na środowisko, ale także oddziaływania czynników środowiskowych na biznes. Zmiany z grudnia 2025 r. ułatwiają to poprzez uproszczenie raportowania dla mniejszych podmiotów, ale nadal oznacza konieczność stworzenia nowych procesów zbierania i analizy danych, co wiąże się z dodatkowymi kosztami i czasem.

Sektorowe wyzwania – przemysł pod presją dekarbonizacji

Dekarbonizacja będzie szczególnie bolesna dla polskich firm z sektorów energochłonnych. Przemysł miedziowy i górniczy stoi przed potrzebą redefinicji modeli biznesowych, gdy prognozy cen uprawnień do emisji sięgają 90 euro za tonę dwutlenku węgla. Sektor ciepłowniczy wymaga inwestycji rzędu 299–466 miliardów złotych do 2050 r., aby sprostać wymogom efektywności energetycznej.

Branża energetyczna musi przyspieszyć transformację od węgla ku OZE, włączając w to ambitne plany morskiej energetyki wiatrowej planowanej do uruchomienia od 2026 r. Firmy, które zwlekają z inwestycjami w innowacje środowiskowe, narażają się na utratę konkurencyjności i rosnące koszty compliance.

Gospodarka obiegu zamkniętego zaczyna być koniecznością biznesową. Nowe modele – od produktu jako usługi po biogospodarkę – wymagają od przedsiębiorstw przemodelowania całych łańcuchów wartości i systemów dystrybucji.

Finansowanie transformacji – fundusze strukturalne metodą na sukces?

Fundusze strukturalne oferują polskim firmom bezprecedensowe możliwości finansowania transformacji ekologicznej. Fundusz Sprawiedliwej Transformacji dysponuje budżetem około 100 miliardów euro na lata 2021-2027, obejmując Just Transition Fund, InvestEU i instrumenty Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Środki z systemu EU ETS generują rocznie 5,6 miliarda euro przychodów, choć wykorzystywane na cele ekologiczne w mniej niż 20 proc.

Krajowe programy dotacyjne koncentrują się na wsparciu termomodernizacji, instalacji fotowoltaicznych i rozwoju elektromobilności. Firmy mogą skorzystać także z dynamicznie rozwijającego się rynku zielonych obligacji, który od 2024 r. zyskuje na znaczeniu dzięki europejskim standardom Green Bonds.

Sukces w pozyskiwaniu finansowania zależy od wczesnego przygotowania strategii dekarbonizacji i budowy wiarygodnych planów transformacji. Instytucje finansowe coraz częściej uzależniają decyzje kredytowe od jakości danych ESG i realności celów klimatycznych przedsiębiorstw.

Przygotowanie firm. Jakie strategiczne działania warto podjąć?

Polskie przedsiębiorstwa muszą rozpocząć przygotowania do nowej rzeczywistości regulacyjnej już teraz. Budowa systemów zbierania danych ESG, szkolenia kadry zarządzającej i wdrożenie procesów compliance to minimum, bez którego firmy nie poradzą sobie z nadchodzącymi wymogami. Współpraca sektorowa w ramach klastrów energetycznych i partnerstw publiczno-prywatnych może znacząco obniżyć koszty transformacji.

Zarządzanie ryzykiem regulacyjnym wymaga opracowania scenariuszy cenowych dla emisji dwutlenku węgla i analizy kosztowej adaptacji do systemów ETS2 oraz CBAM. Cyfryzacja procesów monitoringu emisji i wykorzystanie technologii blockchain w łańcuchach dostaw to innowacje środowiskowe, które mogą przynieść wymierną przewagę rynkową. Automatyzacja raportowania ESG nie tylko obniża koszty compliance, ale także poprawia jakość i wiarygodność danych dla inwestorów i partnerów biznesowych.

NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI

1. Polityka klimatyczna Unii Europejskiej wprowadza nieodwracalne zmiany w polskiej gospodarce, wymagające od firm gruntownej transformacji modeli biznesowych już w najbliższych latach.
2. Dyrektywa CSRD i rosnące koszty emisji dwutlenku węgla zmuszają przedsiębiorstwa do przyspieszenia inwestycji w innowacje środowiskowe i systemy raportowania ESG.
3. Fundusze strukturalne i krajowe programy wsparcia oferują historyczną szansę na sfinansowanie transformacji ekologicznej, ale wymagają wczesnego przygotowania strategii i wiarygodnych planów dekarbonizacji.

Aleksandra Mrozek-Nowak

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. E-mail: a.mrozek@akademiaesg.pl

Napisz do nas