Jak obliczyć i zredukować ślad węglowy produktu? Przewodnik dla producentów

Ślad węglowy produktu to obecnie jeden z najważniejszych wskaźników wpływu na środowisko, który każdy producent powinien znać i kontrolować. Firmy produkcyjne muszą więc nie tylko mierzyć emisje dwutlenku węgla związane ze swoimi wyrobami, ale także opracować strategie ich ograniczenia.

Z artykułu dowiesz się: 

• Jakie standardy regulują obliczanie śladu węglowego produktu i jak je stosować w praktyce? 
• Które strategie redukcji emisji dwutlenku węgla przynoszą największe oszczędności środowiskowe? 
• Jak technologie cyfrowe mogą wspomóc zarządzanie śladem węglowym w firmie?

Podstawy metodologii obliczania śladu węglowego produktu

Ślad węglowy produktu określa całkowitą ilość emisji gazów cieplarnianych wyrażoną w ekwiwalencie dwutlenku węgla, która powstaje podczas pełnego cyklu życia wyrobu. Ta definicja obejmuje wszystkie etapy – od pozyskania surowców, przez produkcję i dystrybucję, po użytkowanie i utylizację. Norma ISO 14067 to międzynarodowy standard określający zasady, wymagania i wytyczne dla obliczania oraz komunikacji śladu węglowego produktów. Standard ten, oparty na normach ISO 14040 i ISO 14044, zapewnia wiarygodność i porównywalność wyników między różnymi produktami oraz branżami. Obliczanie śladu węglowego musi być przeprowadzane zgodnie z metodologią Oceny Cyklu Życia, która uwzględnia wszystkie trzy zakresy emisji zdefiniowane przez protokół GHG. Firma może wybrać jeden z trzech podejść do granic systemu: od kołyski do bramy, od kołyski do grobu lub od kołyski do kołyski.

Proces obliczania śladu węglowego składa się z czterech etapów.

1. Pierwszy to definicja celu i zakresu, gdzie należy określić jednostkę funkcjonalną oraz granice czasowe, geograficzne i systemowe.
2. Drugi etap obejmuje inwentaryzację cyklu życia – systematyczne zbieranie danych o wszystkich wejściach i wyjściach na każdym etapie życia produktu.
3. Trzeci etap to ocena wpływu, gdzie dane są przekształcane w kategorie wpływu środowiskowego przy użyciu współczynników emisji.
4. Czwarty – ostatni – etap polega na interpretacji wyników w celu identyfikacji głównych źródeł emisji.

Praktyczne strategie redukcji emisji dwutlenku węgla

Redukcja emisji dwutlenku węgla wymaga kompleksowego podejścia, które rozpoczyna się już na etapie projektowania produktu. Wybór materiałów o niskiej emisyjności węglowej może wpłynąć na końcowy wynik. Przykładowo, produkcja aluminium z recyklingu wymaga o 95 proc. mniej energii niż wytwarzanie z pierwotnej rudy boksytu. Firmy powinny również uwzględniać zasady zrównoważonego rozwoju w projektowaniu, koncentrując się na trwałości, możliwości recyklingu oraz optymalizacji wykorzystania materiałów.

Transformacja energetyczna to kolejny filar skutecznej dekarbonizacji. Przejście na odnawialne źródła energii, takie jak energia słoneczna czy wiatrowa, może zredukować ślad węglowy zakładu produkcyjnego. Elektryfikacja procesów produkcyjnych oraz poprawa efektywności energetycznej przez implementację inteligentnych liczników pozwalają zidentyfikować procesy zużywające nadmierną ilość energii.

Gospodarka cyrkularna oferuje ogromny potencjał redukcyjny – może zmniejszyć globalne emisje gazów cieplarnianych o 39 proc. Wdrażanie gospodarki obiegu zamkniętego opiera się na trzech zasadach:

• eliminacji odpadów na etapie projektowania,
• utrzymywaniu produktów w obiegu przez jak najdłuższy czas
• regeneracji systemów naturalnych.

Programy zwrotu i recyklingu, projektowanie z myślą o naprawach oraz zrównoważone opakowania pomagają w realizacji tej strategii.

Optymalizacja łańcucha dostaw i technologie cyfrowe

Ponad 60 proc. globalnych emisji gazów cieplarnianych pochodzi z łańcuchów dostaw, co czyni ich optymalizację priorytetem dla każdego producenta. Skuteczne strategie obejmują ustanawianie jasnych celów zrównoważonego rozwoju dla dostawców, dzielenie się najlepszymi praktykami oraz regularne ocenianie ich wydajności środowiskowej. Transport jest głównym składnikiem emisji w łańcuchu dostaw, dlatego optymalizacja tras, konsolidacja przesyłek oraz przejście na pojazdy elektryczne w flotach transportowych są tak ważne dla środowiska.

Sztuczna inteligencja może przyczynić się do zmniejszenia globalnych emisji węglowych nawet o 5,4 mld ton rocznie do 2035 r. Algorytmy uczenia maszynowego analizują zużycie energii, transport i procesy produkcyjne, aby dokładnie modelować i mierzyć emisje. Służą do zarządzania energią, które może prowadzić do oszczędności energii do 15 proc. w budynkach komercyjnych, optymalizacji łańcucha dostaw oraz zarządzania predykcyjnego maszyn.

Nowoczesne platformy cyfrowe rewolucjonizują podejście firm do rachunkowości węglowej. Automatyzacja i pełna digitalizacja ułatwiają zbieranie, przetwarzanie i analizowanie ogromnych ilości danych o emisjach. Najlepsze narzędzia charakteryzują się szybkością, skalowalnością i łatwością użytkowania. Oferują dokładne analizy oraz integracje z systemami ESG. Transformacja cyfrowa zapewnia ciągły monitoring w czasie rzeczywistym, redukcję czasu potrzebnego do raportowania oraz zwiększoną transparentność dla wszystkich interesariuszy.

Regulacje prawne i przyszłość zarządzania śladem węglowym

Dyrektywa UE o sprawozdawczości korporacyjnej w zakresie zrównoważonego rozwoju będzie wymagała od blisko 50 000 firm raportowania wpływu na klimat już od roku finansowego 2023. Dyrektywa CSRD wprowadza obowiązek stosowania standardów ESRS, które szczegółowo określają sposób raportowania danych środowiskowych, społecznych i zarządczych.

Przyszłość zarządzania śladem węglowym produktu będzie kształtowana przez rozwój technologii blockchain dla transparentności łańcucha dostaw, gdzie przedsiębiorstwa mogą śledzić emisje węglowe związane z każdym etapem procesu. Zwiększająca się dostępność i jakość danych, rozwój standardów branżowych oraz rosnąca presja regulacyjna sprawią, że zarządzanie śladem węglowym stanie się standardową praktyką biznesową.

Do głównych wyzwań można zaliczyć dostępność i jakość danych, szczególnie w przypadku złożonych łańcuchów dostaw obejmujących wielu dostawców w różnych lokalizacjach geograficznych. Koszty przejścia na zrównoważone technologie wymagają znacznych inwestycji początkowych, ale przynoszą długoterminowe korzyści konkurencyjne.

NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI

1. Norma ISO 14067 stanowi fundament wiarygodnego obliczania śladu węglowego produktu – jej zastosowanie zapewnia porównywalność wyników i credibility dla interesariuszy.
2. Redukcja emisji dwutlenku węgla wymaga działań na trzech poziomach: optymalizacji materiałów i projektowania, transformacji energetycznej oraz implementacji gospodarki cyrkularne.
3. Technologie cyfrowe, szczególnie sztuczna inteligencja i platformy zarządzania emisjami, stają się niezbędnym narzędziem skutecznego zarządzania śladem węglowym.

Aleksandra Mrozek-Nowak

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. E-mail: a.mrozek@akademiaesg.pl

Napisz do nas