Realizacja 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju w ramach Agendy 2030 to ambitne wyzwanie, które od 2015 r. angażuje Polskę na wielu płaszczyznach – od transformacji energetycznej po poprawę jakości życia obywateli. Choć Polska może pochwalić się znacznymi postępami w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w obszarze odnawialnych źródeł energii i cyfryzacji administracji publicznej, to jednak w wielu obszarach wciąż występują problemy, które wymagają dalszej interwencji. Jakie działania na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 czekają nas w najbliższych latach?
Z artykułu dowiesz się:
- Które cele zrównoważonego rozwoju udało się już osiągnąć?
- Jakie innowacyjne programy i inicjatywy wspierają zrównoważony rozwój?
- Jakie wyzwania stoją jeszcze przed Polską w realizacji postanowień Agendy 2030?
W 2015 r. Polska dołączyła do inicjatywy na rzecz zrównoważonego rozwoju, przyjmując rezolucję ONZ „Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”. Agenda 2030 została przyjęta przez wszystkie 193 państwa członkowskie ONZ 25 września 2015 roku w Nowym Jorku i zobowiązała je do realizacji celów zrównoważonego rozwoju, które mają na celu wyeliminowanie ubóstwa, promowanie dobrobytu i ochronę planety na poziomie globalnym. Uchwała określa 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju oraz 169 zadań, które mają zostać osiągnięte do 2030 roku.
Agenda 2030 jest uniwersalnym planem rozwoju, który wymaga przełożenia globalnych celów na realia każdego państwa. Dla każdego z 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju wyznaczono konkretne zadania definiujące model zrównoważonego rozwoju. Każde z tych zadań jest monitorowane za pomocą około 100 wskaźników, które mierzą postępy w osiąganiu celów zrównoważonego rozwoju. Polska obecnie zajmuje 10. miejsce na świecie pod względem realizacji Agendy 2030, spośród 193 krajów członkowskich ONZ. Za monitorowanie i raportowanie postępów w realizacji celów Agendy 2030 w Polsce odpowiedzialny jest Główny Urząd Statystyczny (GUS).
Poniższa grafika przedstawia 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju, które zostały wyznaczone w ramach Agendy 2030.
Źródło: Cele zrównoważonego rozwoju – Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Portal Gov.pl (www.gov.pl)
O tym, w jaki sposób Polska wdraża zadania, można dowiedzieć się z opracowania Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023, opracowanego przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii na podstawie danych GUS, w którym szczegółowo zidentyfikowano postępy i wyzwania w każdym z 17 obszarów zrównoważonego rozwoju.
Niektóre cele zrównoważonego rozwoju udało się już zrealizować
Większość celów zrównoważonego rozwoju w Polsce zostało już osiągniętych lub przynajmniej poczyniono znaczące postępy w ich realizacji.
Zadania na rzecz klimatu
Polska szczególnie wyróżniła się, osiągając zadowalające efekty w zakresie promowania zrównoważonego rozwoju w obszarze odnawialnych źródeł energii (OZE). Cel 7 mówi o zapewnieniu wszystkim dostępu do stabilnej, zrównoważonej i nowoczesnej energii po przystępnej cenie do 2030 roku. Udział energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii wzrósł z 14,9 proc. w 2018 r. do 15,6 proc. w 2021 r., a moc zainstalowanych OZE wzrosła o 8,2 GW, czyli o 97,77 proc. w stosunku do 2018 r. Fotowoltaika stała się największym źródłem OZE, z mocą przekraczającą 12 GW w 2022 r. Liczba mikroinstalacji wzrosła z 28,8 tys. w 2017 r. do ponad 1,2 mln w 2022 r. Polska obniżyła też emisje gazów cieplarnianych o 21 proc. w latach 1990-2020 (cel 13 – Działania w dziedzinie klimatu). Równocześnie nastąpiła poprawa jakości powietrza, co wpłynęło na spadek stężenia pyłu PM2,5 – od 2018 r. narażenie na ten rodzaj zanieczyszczeń zmniejszyło się z 22 do 17 µg/m3 (cel 11 — Zrównoważone miasta i społeczności). Polska integruje swój plan polityczny w Agendę 2030, planując rozwój, w tym politykę energetyczną polski do 2040 rozu, w kierunku zgodnym z celami zrównoważonego rozwoju.
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Lepsza sytuacja kobiet
W Polsce poprawie uległa także sytuacja kobiet, które łączą życie rodzinne z zawodowym. Cel 5 zakłada osiągnięcie równości płci oraz wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt do 2030 roku. Dostęp do opieki nad dziećmi do lat 3 znacznie się poprawił – odsetek dzieci objętych opieką instytucjonalną wzrósł z 19 proc. do 32,7 proc. w latach 2018-2022. Kobiety stanowią 34 proc. założycieli firm w Polsce, co przewyższa średnią UE wynoszącą, ale ich udział w zarządach i radach nadzorczych wynosi jedynie 14-16 proc. Mimo że luka płacowa zmniejszyła się z 8,5 proc. do 4,5 proc. w latach 2018-2020 (średnia dla UE to 13 proc.), różnice w wynagrodzeniach nadal istnieją.
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Postępy w zatrudnieniu, innowacjach i cyfryzacji
Rośnie też aktywność zawodowa osób z niepełnosprawnościami, których wskaźnik zatrudnienia wzrósł z 26,2 proc. do 30,7 proc. Cel 8 dotyczy promowania stabilnego, zrównoważonego i inkluzywnego wzrostu gospodarczego oraz godnej pracy dla wszystkich ludzi. Polska stopniowo zwiększa wydatki na badania i rozwój (cel 9 – Innowacyjność, przemysł, infrastruktura), które wzrosły z 1 proc. PKB w 2015 r. do 1,44 proc. w 2021 r. W 2021 r. blisko 40 proc. Polaków załatwiało sprawy urzędowe online, co stanowi znaczący skok w porównaniu z 25 proc. w 2018 r. (cel 16 – Pokój, sprawiedliwość i silne instytucje).
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Te konkretne dane pokazują, że Polska poczyniła znaczne postępy w ważnych obszarach zrównoważonego rozwoju, co przybliża kraj do realizacji Agendy 2030. Niemniej jednak, niektóre cele wciąż wymagają dalszego zaangażowania.
Obszary wymagające dalszego działania
Mimo podjęcia szeregu działań, Polska wciąż nie poprawiła się w czterech obszarach Agendy 2030. Dotyczą one walki z ubóstwem, głodem, nierównościami a także działań zmierzających do odpowiedzialnej produkcji i konsumpcji.
Cel 1 – Koniec z ubóstwem
Cel 1 zakłada wyeliminowanie skrajnego ubóstwa w odniesieniu do wszystkich ludzi na całym świecie do 2030 roku. W Polsce, mimo pewnych postępów, ubóstwo wciąż stanowi wyzwanie, zwłaszcza wśród gospodarstw znajdujących się na terenach wiejskich. W ostatnich latach zasięg ubóstwa skrajnego spadł z 5,4 proc. do 4,2 proc., a poziom dochodu rozporządzalnego na osobę wzrósł o 18 proc. Jednak nadal istnieją wyzwania, takie jak deficyt mieszkaniowy, szacowany na 453 tys. mieszkań. Problem ten dotyka około 3,1 proc. gospodarstw domowych.
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Walka z ubóstwem odbywa się poprzez programy socjalne, takie jak „Rodzina 500+”, „Dobry Start”, „Karta Dużej Rodziny” oraz „Mieszkanie+”. Programy te mają na celu wsparcie rodzin i poprawę ich warunków życia, zwłaszcza w kontekście dostępu do podstawowych usług i zasobów, takich jak edukacja, mieszkanie i opieka społeczna. Potrzebna jest kontynuacja wsparcia dla osób starszych, z niepełnosprawnościami, w kryzysie bezdomności i z zaburzeniami psychicznymi. Dodatkowo konieczne jest zintensyfikowanie działań na rzecz zwiększenia liczby dostępnych cenowo lokali mieszkaniowych oraz tworzenie godziwych miejsc pracy.
Cel 2 – Zero głodu
Polska charakteryzuje się dużym potencjałem produkcji rolnej zapewniającym samowystarczalność żywnościową. Eksport produktów rolno-spożywczych rośnie z roku na rok i obecnie stanowi ok. 13 proc. wartości polskiego eksportu. W Polsce wdrażany jest model rolnictwa zrównoważonego, który wspiera kooperację między rolnikami oraz promuje żywność wysokiej jakości. Programy wspierające rolnictwo ekologiczne, jak również rozwój technologii rolnych, przyczyniają się do poprawy efektywności tego sektora i pomagają osiągnąć bezpieczeństwo żywnościowe. Wzmacniane są także programy przeciwdziałające marnotrawieniu żywności, a duże sklepy spożywcze są zobowiązane do przekazywania niesprzedanej żywności organizacjom pożytku publicznego.
Mimo tego nadal istnieje potrzeba walki z marnotrawieniem żywności i nadmierną eksploatacją zasobów naturalnych. Wciąż brakuje systemowych rozwiązań w obszarze zrównoważonego rozwoju, które ograniczyłyby te straty, zwłaszcza na etapie produkcji i dystrybucji. Wzmocnienia wymaga także odporność łańcuchów dostaw na zmiany klimatyczne, co będzie ważne w przyszłości, gdyż zmieniające się warunki pogodowe coraz bardziej wpływają na rolnictwo i niszczenie zasobów naturalnych.
Cel 10 – Mniej nierówności
Cel 10 dotyczy zmniejszenia nierówności w krajach i między krajami do 2030 roku. W porównaniu z 2018 r. nierówności dochodowe w Polsce nieco zmalały. Współczynnik Giniego, który określa ich skalę, w 2021 r. wyniósł 26,8 (wobec 27,8 w 2018 r.). W tym okresie obniżyły się również dysproporcje między miastem a wsią. Nieznacznie zmniejszyły się dysproporcje zasobów ekonomicznych dla najbogatszych i najbiedniejszych mieszkańców kraju. Największe różnice w dochodach obserwuje się w regionie warszawskim, podczas gdy najmniejsze – w regionie lubuskim.
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Polska wprowadziła szereg reform mających na celu zmniejszenie nierówności, takich jak obniżenie podatku PIT z 17 proc. do 12 proc. oraz zwiększenie kwoty wolnej od podatku do 30 tys. złotych. Programy takie jak: „Dostępność Plus”, „Opieka 75+”, oraz ulgi podatkowe również wspierają walkę z nierównościami dochodowymi poprzez redystrybucję środków wśród potrzebujących. Jednak nadal jest potrzeba wspierania mniej rozwiniętych obszarów kraju (np. województwo lubelskie). Istnieje ryzyko, że bogatsze regiony, będą się dalej rozwijać szybciej niż te biedniejsze. Ponadto pomimo reform podatkowych, różnice w wynagrodzeniach i dostępie do edukacji oraz usług publicznych są wciąż wyraźne. Zmiana takiego stanu rzeczy będzie możliwa, gdy systemowo zaczniemy promować bezpieczne środowisko pracy, co wymaga dalszych działań w zakresie inkluzji społecznej i równości szans.
Cel 12 – Odpowiedzialna konsumpcja i produkcja
Polityka krajowa musi uwzględniać zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi, w tym wodami, lasami i bioróżnorodnością. Polska stara się rozwijać zrównoważone wzorce konsumpcji i produkcji, wprowadzając innowacje wspierające recykling i redukcję wpływu na niszczenie ekosystemów lądowych i wodnych. Wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) jest jednym z ważniejszych elementów transformacji przemysłu i konsumpcji. W Polsce opracowano „Mapę drogową transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym” (Mapa GOZ), która ma na celu zmianę na każdym etapie cyklu życia produktów – od projektowania po gospodarowanie odpadami. Jednak wciąż istnieje wiele wyzwań związanych z realizacją zadań w zakresie zrównoważonego rozwoju. W Polsce planowane jest wprowadzenie systemu kaucyjnego dla opakowań z tworzyw sztucznych, szkła i metalu, co ma na celu zwiększenie poziomu recyklingu tych materiałów. Niestety, w latach 2018-2020 odnotowano spadek wskaźnika powtórnego wykorzystania materiałów z 9,8 proc. do 7,5 proc., co oddala nas od osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju.
Źródło: Realizacja Celów Zrównoważonego Rozwoju w Polsce Raport 2023
Na tle innych państw europejskich Polska wciąż pozostaje w tyle pod względem recyklingu, gdzie kraje takie jak Belgia, czy Niemcy osiągają znacznie wyższe wskaźniki ponownego wykorzystania surowców. Wprowadzenie systemu kaucyjnego ma zatem szansę istotnie poprawić te wyniki i zbliżyć Polskę do standardów unijnych w zakresie zrównoważonego rozwoju.
Polska poczyniła znaczne postępy w kierunku osiągnięcia celów zrównoważonego rozwoju, co przybliża kraj do realizacji Agendy 2030. Niemniej jednak niektóre cele wciąż wymagają dalszej pracy. Tylko poprzez konsekwentne działania możliwe będzie zapewnienie zrównoważonej przyszłości i sprostanie wyzwaniom na poziomie globalnym, które stoją przed Polską i światem. Skuteczna realizacja Agendy na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju wymaga partnerskiej współpracy między rządami, sektorem prywatnym i społeczeństwem obywatelskim. Współpraca międzynarodowa niezbędna do mobilizacji dodatkowych środków finansowych oraz wzmocnienia zdolności krajów rozwijających się do realizacji celów zrównoważonego rozwoju.
Polska zajmuje 10. miejsce na świecie spośród 195 krajów członkowskich ONZ pod względem realizacji Agendy 2030. Za monitorowanie postępów odpowiada Główny Urząd Statystyczny (GUS), który analizuje 169 zadań w ramach 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju na podstawie około 100 wytycznych dostarczonych przez UE. Obecne działania koncentrują się na utrzymaniu wysokiej pozycji poprzez dalszą transformację energetyczną i społeczną.
Polska odnotowała znaczące postępy w trzech obszarach Agendy 2030: energetyce, cyfryzacji oraz sytuacji kobiet. Do najważniejszych osiągnięć należą:
- Energetyka: Wzrost mocy zainstalowanych OZE o blisko 98% w latach 2018–2021.
- Rynek pracy: Zmniejszenie luki płacowej do 4,5% oraz wzrost zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami do 30,7%.
- Cyfryzacja: Wzrost odsetka osób załatwiających sprawy urzędowe online do blisko 40%.
Udział energii odnawialnej w końcowym zużyciu energii w Polsce wzrósł do 15,6% w 2021 roku. Fotowoltaika stała się największym źródłem OZE, osiągając moc przekraczającą 12 GW w 2022 roku, przy jednoczesnym wzroście liczby mikroinstalacji z 28,8 tys. do ponad 1,2 mln. Rozwój zrównoważonych usług energetycznych przyczynił się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych o 21%.
Główne cele zrównoważonego rozwoju wymagające poprawy to walka z ubóstwem, nierównościami społecznymi oraz odpowiedzialna konsumpcja. Polska musi zmierzyć się z następującymi problemami:
- Deficyt mieszkaniowy: Szacowany na 453 tys. mieszkań, dotykający 3,1% gospodarstw domowych.
- Recykling: Spadek wskaźnika bezpiecznego ponownego użytkowania materiałów do 7,5% w 2020 roku.
- Nierówności: Wyraźne dysproporcje w dochodach i dostępie do podstawowych usług między regionami bogatszymi a biedniejszymi.
Wskaźnik powtórnego wykorzystania materiałów w Polsce spadł z 9,8% do 7,5% w latach 2018–2020, co oddala kraj od liderów UE, takich jak Belgia czy Niemcy. Mimo wdrożenia mapy drogowej gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) i ochrony zasobów naturalnych, największym wyzwaniem pozostaje efektywne wprowadzenie systemu kaucyjnego oraz ograniczenie marnotrawienia żywności w łańcuchach dostaw.
Jeśli wiadomość nie dotarła, prosimy o sprawdzenie folderu ze spamem.
W razie jakichkolwiek problemów zachęcamy do kontaktu na adres e-mail: kontakt@akademiaesg.pl
