Bioróżnorodność i jej rola w strategii ESG – od ryzyka do szansy

Bioróżnorodność ESG staje się elementem zarządzania ryzykiem przedsiębiorstw. 75 proc. rodzajów upraw żywnościowych na świecie zależy od zapylania przez zwierzęta, głównie przez owady, jak wskazują dane z FAO i IPBES. To tylko jeden z przykładów pokazujących, jak bardzo ludzka ekonomia jest zależna od stabilnych ekosystemów. Dla firm oznacza to nie tylko odpowiedzialność etyczną, ale i ryzyko biznesowe.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Jakie ryzyka ESG wynikają z utraty bioróżnorodności i jak wpływają na wyniki finansowe firm?
• W jaki sposób ochrona przyrody może stać się źródłem innowacji i przewagi konkurencyjnej?
• Które standardy i regulacje dotyczące bioróżnorodności będą obowiązywać firmy w najbliższych latach?
• Jak skutecznie komunikować działania na rzecz bioróżnorodności bez ryzyka greenwashingu?

Ponad połowa światowego PKB – równowartość 44 bilionów dolarów – jest umiarkowanie lub silnie zależna od przyrody, według raportu Forum Ekonomicznego z 2024 r. Bioróżnorodność ESG przestaje być wyłącznie kwestią ochrony środowiska, stając się fundamentalnym elementem zarządzania ryzykiem i budowania wartości długoterminowej. Firmy, które zrozumieją tę zależność pierwsze, zyskają przewagę konkurencyjną w gospodarce jutra.

Bioróżnorodność w centrum strategii ESG – nowa rzeczywistość regulacyjna

Wdrażanie dyrektywy CSRD w Polsce rozpoczęło się w 2025 roku i objęło największe spółki publiczne, wcześniej raportujące na podstawie NFRD. Zgodnie z harmonogramem unijnym, obowiązek raportowania miał być stopniowo rozszerzany do 2028 roku na kolejne kategorie przedsiębiorstw. Jednak na mocy porozumienia politycznego w ramach tzw. pakietu Omnibus I, osiągniętego 5 grudnia 2025 r. przez Parlament Europejski i Radę, zakres obowiązkowej sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju został ograniczony (obowiązek ten dotyczyć będzie wyłącznie spółek zatrudniających średniorocznie ponad 1000 pracowników i osiągających roczny obrót netto powyżej 450 mln euro).

Standard ESRS E4 określa konkretne wskaźniki, które muszą monitorować przedsiębiorstwa. Obejmują one zużycie gruntów, wpływ na obszary chronione, emisję zanieczyszczeń do wody i gleby oraz działania naprawcze.

Według analizy przeprowadzonej przez KPMG w 2024 r., 89 proc. największych firm europejskich nie było przygotowanych na nowe wymogi raportowe dotyczące bioróżnorodności ESG. Ramy prawne uzupełnia taksonomia UE, która klasyfikuje działania gospodarcze jako zrównoważone środowiskowo. Jeden z sześciu celów środowiskowych dotyczy bezpośrednio ochrony i przywracania bioróżnorodności oraz ekosystemów. Dla firm oznacza to konieczność wykazania, że ich działalność nie wyrządza znaczącej szkody różnorodności biologicznej.

Ryzyka ESG wynikające z utraty bioróżnorodności – konkretne zagrożenia dla biznesu

McKinsey Global Institute szacuje, że utrata bioróżnorodności może kosztować światową gospodarkę 10 bilionów dolarów rocznie do 2050 r. Ryzyka ESG związane z degradacją ekosystemów manifestują się w różnych wymiarach działalności przedsiębiorstw.

Ryzyko fizyczne i operacyjne

Sektor rolniczy w Polsce odczuwa już skutki spadku populacji pszczół. W latach 2019-2024 straty w pasiekach wyniosły średnio 25 proc. rocznie, według Polskiego Związku Pszczelarskiego. Dla przemysłu spożywczego oznacza to wzrost kosztów surowców oraz zagrożenie dla łańcuchów dostaw produktów wymagających zapylania. Branża farmaceutyczna zmagała się z podobnymi wyzwaniami. Novartis raportował w 2023 r., że 40 proc. swoich badań nad nowymi lekami opiera na związkach pochodzenia naturalnego. Degradacja ekosystemów tropikalnych ogranicza dostęp do potencjalnych źródeł nowych substancji aktywnych.

Ryzyko regulacyjne i reputacyjne

Parlament Europejski przyjął w 2024 r. prawo o przywracaniu przyrody, które wymaga odnowienia 30 proc. zdegradowanych ekosystemów do 2030 r. Firmy działające w sektorach wpływających na środowisko naturalne – od budownictwa po górnictwo – muszą uwzględnić te wymogi i wprowadzić zrównoważony rozwój w swoim planowaniu strategicznym. Presja społeczna również rośnie. Badanie przeprowadzone przez Ipsos dla Komisji Europejskiej pokazało, że 87 proc. Polaków uważa utratę bioróżnorodności za poważny problem. Konsumenci coraz częściej wybierają marki deklarujące działania na rzecz ochrony przyrody. To wpływa na wartość reputacyjną przedsiębiorstw.

Strategia ESG oparta na bioróżnorodności – transformacja w szanse biznesowe

Liderzy zrównoważonego rozwoju już przekształcają wyzwania związane z ochroną bioróżnorodności w konkurencyjne przewagi. Unilever, realizując program Sustainable Living Plan, osiągnął 70 proc. wzrost sprzedaży marek pozycjonowanych jako zrównoważone w okresie 2010-2020. Poniżej przedstawimy, jak wygląda zrównoważony rozwój w praktyce, na podstawie przykładów organizacji.

Modele biznesowe pozytywne dla natury

Microsoft zainwestował 1 miliard dolarów w fundusz klimatyczny, którego część przeznaczona została na projekty regeneracji ekosystemów. Firma zobowiązała się do osiągnięcia neutralności węglowej i „pozytywnego wpływu na wodę” do 2030 r. Działania te obejmują ochronę 17,5 mln hektarów gruntów oraz odnowienie obszarów wodno-błotnych. W Polsce podobne inicjatywy realizuje KGHM, który zaimplementował wdrażanie programu ochrony bioróżnorodności na terenach poeksploatacyjnych jako strategię ESG. Rekultywacja prowadzona przez spółkę obejmuje tworzenie siedlisk dla zagrożonych gatunków, co jednocześnie poprawia wizerunek firmy i wypełnia wymogi regulacyjne.

Innowacje inspirowane naturą

Biomimikra staje się źródłem przełomowych rozwiązań technologicznych. Interface, producent wykładzin, opracował kolekcję Carbon Negative inspirowaną strukturą lasu. Produkty pochłaniają więcej CO2 w procesie produkcji niż emitują tworząc nową kategorię materiałów budowlanych. Velcro czy Shinkansen to przykłady technologii powstałych dzięki obserwacji przyrody. McKinsey szacuje, że biomimetyka może generować nawet 1,6 biliona dolarów wartości gospodarczej do 2030 r. w sektorach od medycyny po energetykę.

Budowanie wartości przez bioróżnorodność

Skuteczne komunikowanie działań na rzecz bioróżnorodności wymaga precyzyjnego podejścia opartego na wiarygodnych danych. Obecnie PR ESG w tym obszarze musi unikać greenwashingu, który może poważnie zaszkodzić reputacji marki. Patagonia jest wzorem w komunikowaniu działań środowiskowych. Firma przekazuje 1 proc. swoich przychodów na ochronę środowiska i transparentnie raportuje swoje działania. W 2022 r. Yvon Chouinard, założyciel marki, przekazał całą firmę na cele związane z walką ze zmianami klimatu, co przyniosło bezprecedensowy rozgłos medialny wart miliardy dolarów w wartości PR ESG.

Storytelling oparty na działaniach

Ben & Jerry’s komunikuje swoje zaangażowanie w ochronę bioróżnorodności poprzez program Caring Dairy, który wspiera rolników w przechodzeniu na zrównoważone praktyki. Każdy składnik tej strategii komunikacyjnej jest mierzalny: redukcja użycia pestycydów o 30 proc., zwiększenie powierzchni łąk o 25 proc. czy wsparcie 300 gospodarstw rolnych. W Polsce skuteczna komunikacja ESG w obszarze bioróżnorodności jest prowadzona przez Żabkę, która w ramach programu „Żabka dla Planety” współpracuje z Fundacją WWF przy tworzeniu korytarzy ekologicznych. Współcześnie marketing ESG marki opiera się na konkretnych metrykach: zasadzono 50 tys. drzew, utworzono 15 km korytarzy ekologicznych dla zwierząt.

Ewolucja podejścia do bioróżnorodności

Różnica międzyCSR a ESG w kontekście bioróżnorodności leży przede wszystkim w systematyczności i mierzalności działań. O ile CSR często ogranicza się do projektów filantropijnych, ESG wymaga zintegrowanego podejścia do zarządzania ryzykiem i tworzenia wartości. Tradycyjne CSR często koncentrowało się na akcjach jednorazowych, takich jak sadzenie drzew czy adopcja zwierząt w zoo. ESG wymaga kompleksowej analizy wpływu całego łańcucha wartości na bioróżnorodność, od pozyskiwania surowców po zarządzanie odpadami.

FAQ

Czym jest bioróżnorodność i dlaczego jest ważna dla strategii ESG?

Bioróżnorodność to różnorodność życia na Ziemi obejmująca gatunki, ekosystemy i różnorodność genetyczną. Strategia ESG zakłada, że bioróżnorodność stanowi ważny element aspektu środowiskowego, ponieważ degradacja ekosystemów generuje konkretne ryzyka biznesowe.

Jakie są główne zagrożenia dla bioróżnorodności wpływające na firmy?

Główne zagrożenia obejmują utratę siedlisk przez urbanizację i intensywne rolnictwo, zmiany klimatu powodujące migrację gatunków, zanieczyszczenie wody i gleby oraz inwazyjne gatunki. Dla biznesu przekłada się to na ryzyko operacyjne (przerwanie łańcuchów dostaw), regulacyjne (nowe wymogi prawne), reputacyjne (presja konsumentów) oraz finansowe (wzrost kosztów surowców).

W jaki sposób bioróżnorodność może być szansą biznesową?

Bioróżnorodność tworzy szanse przez biomimikrę — innowacje inspirowane naturą mogą generować 1,6 biliona dolarów wartości do 2030 r.

Jakie działania firmy mogą podjąć, by chronić bioróżnorodność?

Konkretne działania obejmują: przywracanie zdegradowanych ekosystemów, eliminację pestycydów szkodliwych dla zapylaczy, tworzenie korytarzy ekologicznych oraz współpracę z lokalną społecznością przy projektach ochronnych.

Jak bioróżnorodność wpisuje się w cele Europejskiego Zielonego Ładu?

Europejski Zielony Ład wyznacza cel ochrony 30 proc. powierzchni lądowej i morskiej UE do 2030 r. oraz przywrócenia 30 proc. zdegradowanych ekosystemów. Strategia „Od pola do stołu” zakłada redukcję pestycydów o 50 proc. i zwiększenie rolnictwa ekologicznego do 25 proc. Prawo o przywracaniu przyrody z 2024 r. wymaga konkretnych działań regeneracyjnych.

Jakie standardy i wskaźniki dotyczące bioróżnorodności obowiązują w ESG?

Kluczowe standardy to ESRS E4 w ramach CSRD wymagający raportowania wpływu na bioróżnorodność, Science Based Targets for Nature (SBTN) dla wyznaczania celów oraz Natural Capital Protocol do wyceny usług ekosystemowych. Wskaźniki obejmują Mean Species Abundance, Biodiversity Intactness Index, powierzchnię chronionych ekosystemów oraz redukcję emisji do środowiska.

Akademia ESG

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. e-mail: redakcja@akademiaesg.pl

Napisz do nas