Transparentność podatkowa jako element ładu korporacyjnego

Transparentność podatkowa ESG zaczęła być wymogiem prawnym i biznesowym. Polskie firmy z przychodami powyżej 50 mln euro muszą publikować strategie podatkowe, a od 2026 r. zaczną obowiązywać publiczne raporty według krajów (Country-by-Country).

Z artykułu dowiesz się:

• Jakie przepisy nakładają na firmy obowiązek transparentności podatkowej w Polsce i Unii Europejskiej?
• Dlaczego raportowanie podatkowe stało się integralnym elementem strategii ESG i ładu korporacyjnego?
• Jakie korzyści i wyzwania niesie ze sobą jawne komunikowanie polityki podatkowej przedsiębiorstwa?

Compliance podatkowy przechodzi do zarządów

Tradycyjnie funkcja podatkowa w przedsiębiorstwach sprowadzała się do technicznej czynności – przygotowanie deklaracji, terminowa zapłata zobowiązań, minimalizacja kosztów. W ostatniej dekadzie ten paradygmat uległ zasadniczej zmianie. Podatki awansowały z działu księgowości na poziom zarządu i rady nadzorczej. Decyzje podatkowe są dziś elementem strategii biznesowej, etyki korporacyjnej i komunikacji z interesariuszami.

Zmiana wynika z kilku czynników. Po pierwsze, podatki stały się częścią ładu korporacyjnego, nie tylko finansowego zarządzania. Po drugie, inwestorzy, klienci i społeczności lokalne domagają się przejrzystości – chcą wiedzieć, gdzie i ile korporacje płacą. Po trzecie, jakość zarządzania podatkami to dziś miernik dojrzałości organizacyjnej. Compliance podatkowy oznacza system procesów, procedur i kontroli wewnętrznych, które zapewniają zgodność z przepisami i minimalizują ryzyko błędów czy sankcji. Bez solidnych fundamentów compliance niemożliwe jest skuteczne wdrożenie transparentności.

Transparentność podatkowa ESG w polskich przepisach

Od 1 stycznia 2021 r. w Polsce obowiązuje przepis art. 27c ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, który nakłada na dużych podatników obowiązek sporządzenia i podania do publicznej wiadomości informacji o realizowanej strategii podatkowej. Obowiązek dotyczy podatkowych grup kapitałowych oraz podatników z przychodami przekraczającymi 50 mln euro rocznie. Termin publikacji to koniec dwunastego miesiąca po zakończeniu roku podatkowego.

Informacja musi zawierać opis procesów zarządzania wykonywaniem obowiązków podatkowych, dane o dobrowolnych formach współpracy z Krajową Administracją Skarbową, opis ładu podatkowego i systemu zarządzania dokumentacją. Publiczna dostępność tych informacji wprowadza bezpośrednią odpowiedzialność zarządu za jakość przyjętej strategii – to element komunikacji publicznej, przeszukiwalny i porównywalny z praktykami konkurencji.

Raportowanie Country-by-Country wchodzi do gry

Innym istotnym wymogiem transparentności jest publiczne raportowanie Country-by-Country, wprowadzone na mocy Dyrektywy UE 2021/2101, która weszła w życie w czerwcu 2024 roku. Przepisy rozszerzają obowiązki międzynarodowych grup kapitałowych, nakładając wymóg publicznego ujawniania szczegółowych danych finansowych i podatkowych w każdej jurysdykcji. Obowiązek dotyczy jednostek dominujących z przychodami przekraczającymi równowartość 750 mln euro w każdym z dwóch ostatnich lat.

Grupy kapitałowe będą musiały ujawnić nazwy jednostek, wysokość dochodów, szczegółowy opis działalności, wielkość aktywów, liczbę zatrudnionych pracowników i wysokość zapłaconych podatków w każdym kraju.

Międzynarodowe standardy podnoszą poprzeczkę

Wielka Brytania od 2016 r. wymaga od dużych przedsiębiorstw publikowania rocznych strategii podatkowych. Przepisy dotyczą firm z przychodami powyżej 200 mln funtów lub aktywami powyżej 2 mld funtów. Publikowana strategia musi zawierać opis zarządzania ryzykami podatkowymi, stanowisko wobec planowania podatkowego i wyjaśnienie podejścia do współpracy z brytyjskim urzędem skarbowym. Dokument musi być zatwierdzony przez zarząd i opublikowany online.

Holandia stosuje model Horizontal Monitoring – bezpośredni dialog między większymi podatnikami a administracją podatkową. Przedsiębiorstwa mogą uzyskiwać wiążące interpretacje podatkowe, które zapewniają pewność prawną. To podejście bardziej partnerstwowe niż kontrolno-represyjne. Na poziomie globalnym OECD kieruje reformą poprzez inicjatywę BEPS 2.0. Filar II wprowadza globalny podatek minimalny na poziomie 15 proc. dla wielkich grup kapitałowych z przychodami przekraczającymi 750 mln euro. Przepisy wdrażane w Polsce od 2026 r. wymuszą na międzynarodowych grupach zupełną przejrzystość w kwestii efektywnych stawek podatku dochodowego w każdej jurysdykcji.

Audyt podatkowy i zarządzanie ryzykiem

Skuteczna transparentność wymaga całościowego systemu tax governance – struktury organizacyjnej, która jasno określa role i odpowiedzialności na wszystkich szczeblach. Rada nadzorcza odpowiada za nadzór nad strategią podatkową i zarządzaniem ryzykiem, zarząd zatwierdza strategię i wdraża procedury, dyrektor podatkowy odpowiada za bieżącą implementację, a zespół podatkowy zajmuje się klasyfikowaniem transakcji i przygotowaniem deklaracji.

Audyt podatkowy to systematyczne badanie zgodności operacji podatkowych z obowiązującymi przepisami oraz wewnętrznymi procedurami. Obejmuje weryfikację poprawności deklaracji, ocenę ryzyk i kontrolę skuteczności mechanizmów zapobiegających błędom. Firmy muszą prowadzić pełną dokumentację wszystkich decyzji podatkowych – to fundament obrony w przypadku kontroli. System kontroli wewnętrznej powinien obejmować identyfikację ryzyk, ocenę ich wpływu, monitoring zmian w przepisach i regularne szkolenia pracowników. Compliance podatkowy nie jest jednorazową czynnością – to ciągły proces wymagający aktualizacji procedur i budowania kultury organizacyjnej opartej na przejrzystości.

Korzyści transparentności dla biznesu

Firmy, które jawnie komunikują swoją strategię podatkową, budują silniejsze zaufanie wśród interesariuszy. W czasach mediów społecznościowych informacje o podejrzanych praktykach podatkowych mogą rozprzestrzeniać się błyskawicznie. Firmy publikujące szczegółowe strategie podatkowe eliminują niepewność i spekulacje. Badania wykazują, że przejrzysta komunikacja podatkowa zmniejsza różnicę między ceną kupna i sprzedaży akcji na giełdzie, a to świadczy o wyższej wierze inwestorów.

Przejrzystość wspiera dialog z organami podatkowymi. W Polsce od 2020 r. podatnicy mogą zawrzeć Umowę o Współdziałaniu z Szefem Krajowej Administracji Skarbowej. Ta forma współpracy opiera się na wzajemnym zaufaniu – firma dostarcza pełną informację o swojej strategii, a organ gwarantuje szybszy dostęp do interpretacji i wsparcia w przypadku wątpliwości. Przedsiębiorstwa współpracujące w tym modelu raportują mniejszą liczbę niespodziewanych kontroli. Inwestorzy instytucjonalni, szczególnie ci o profilu ESG, coraz bardziej przyglądają się podatkowym praktykom firm. Przejrzysta i etyczna polityka podatkowa daje dostęp do lepszych warunków finansowania.

Wyzwania i pułapki transparentności

Jedną z głównych obaw jest możliwość „greenwashingu podatkowego” – publikacji pięknie sformułowanej strategii, która nie jest konsekwentnie wdrażana. Firmy publikujące strategie bez zaangażowania w faktyczną implementację tworzą fałszywy obraz odpowiedzialności. Długoterminowa wiarygodność wymaga autentyczności, nie tylko formy. Organy podatkowe i inwestorzy uczą się rozpoznawać takie przypadki i coraz ostrzej je krytykują. Publikacja szczegółów strategii podatkowej rodzi wątpliwości co do ochrony wrażliwych informacji. Konkurenci mogą wykorzystać ujawnione dane do analizy struktur podatkowych. Przepisy przewidują wyłączenia – informacje objęte tajemnicą handlową nie muszą być ujawniane. Jednak granica między tym, co można chronić, a tym, co powinno być publiczne, jest często niejasna. Rosnące wymagania regulacyjne – CSRD, BEPS 2.0, publiczne raporty Country-by-Country, raportowanie schematów podatkowych – tworzą efekt kumulacyjny. Koszty wdrożenia systemów informatycznych, szkolenia personelu i zatrudnienia doradców mogą być wysokie.

Praktyczne przykłady z polskiego rynku

Circle K Polska, część międzynarodowej grupy Alimentation Couche-Tard, opublikowała szczegółową strategię podatkową, w której wyraźnie określa, że integralna część strategii biznesowej to prowadzenie biznesu w sposób przejrzysty i odpowiedzialny. Strategia opiera się na grupowej polityce podatkowej, której fundamentami są działanie zgodne z przepisami prawa, płacenie podatków w należnej wysokości i terminie oraz nieprzeprowadzanie sztucznych transakcji. Circle K Polska ujawnia współpracę z organami podatkowymi i procedury dotyczące transakcji, a to doskonały przykład przejrzystości w praktyce.

Z kolei Cisco opublikował raport z realizacji strategii podatkowej zawierający nie tylko formalny opis procedur, ale również informacje o transakcjach wymagających raportowania i szczegółowe wyjaśnienia podejścia do spraw podatkowych. Raport uwzględnia wiele elementów standardu ESRS G1 dotyczących postępowania w biznesie i zarządzania ryzykiem. Te case studies pokazują, że duże międzynarodowe firmy, szczególnie te z silnym profilem ESG, traktują transparentność podatkową nie jako obciążenie, ale jako element strategii komunikacyjnej i budowania relacji z interesariuszami.

Perspektywy, czyli dalsze zaostrzanie wymogów

Wiele wskazuje na to, że w najbliższych latach transparentność podatkowa będzie coraz bardziej zintegrowana z ogólnymi raportami ESG. Standard ESRS G1 będzie od 2025 r. obowiązkowy dla wszystkich dużych firm podlegających CSRD. To oznacza, że podatki staną się jedną z podstawowych kwestii w raportach zrównoważonego rozwoju, obok emisji dwutlenku węgla, zatrudnienia i zarządzania. Inwestorzy będą oczekiwać nie tylko publikacji strategii podatkowej, ale również jej oceny jakościowej i porównania z celami zrównoważonego rozwoju.

Komisja Europejska rozważa obniżenie progów przychodów dla obowiązku publikacji informacji o podatku dochodowym – z obecnych 750 mln euro na poziom dostępny dla mniejszych grup. Rosnące zainteresowanie organów podatkowych automatyczną wymianą informacji między krajami oraz ulepszające się narzędzia analityczne wykorzystujące sztuczną inteligencję będą sprawdzać spójność raportowanych danych. Polska wyraźnie sygnalizuje zaostrzenie podejścia – w 2025 r. Ministerstwo Finansów powołało Zespół ds. Zwalczania Agresywnego Planowania Podatkowego, a Krajowa Administracja Skarbowa otworzyła Centrum Kompetencyjne w Krakowie. Te inicjatywy sygnalizują, że Polska przechodzi z pasywnego modelu kontroli do proaktywnego modelu współpracy i transparentności.

NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI

1. Transparentność podatkowa ESG to już nie przyszłość, lecz obecna rzeczywistość dla dużych firm – od 2021 roku w Polsce obowiązują publikacje strategii podatkowych, od 2024 roku wchodzą wymogi raportowania ESG w ładu korporacyjnym, a od 2026 roku zaczyna obowiązywać globalny podatek minimalny i publiczne raporty Country-by-Country.
2. Przedsiębiorstwa, które traktują raportowanie podatkowe jako integralną część systemów zarządzania, a nie jako kolejny obowiązek compliance, budują przewagę konkurencyjną – zarówno w relacjach z organami podatkowymi, inwestorami, klientami, jak i pracownikami.
3. Audyt podatkowy i solidny compliance podatkowy to fundamenty skutecznej transparentności – bez sprawnego systemu kontroli wewnętrznej, dokumentacji i zarządzania ryzykiem jawna komunikacja może przynieść więcej szkody niż pożytku, narażając firmę na zarzuty greenwashingu lub ujawnienie słabości strukturalnych.

Aleksandra Mrozek-Nowak

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. E-mail: a.mrozek@akademiaesg.pl

Napisz do nas