Standard VSME – co to jest i jak ułatwia MŚP raportowanie kwestii ESG?

Standard VSME pozwala mikro-, małym i średnim przedsiębiorstwom wejść w świat zrównoważonego biznesu bez nadmiernej biurokracji. To pierwszy w Europie standard raportowania ESG dedykowany MŚP. Czy stanie się przepustką do lepszych warunków finansowania i współpracy z większymi partnerami?

Z artykułu dowiesz się:

• Jak standard VSME różni się od wymogów dla dużych firm?
• Które firmy mogą skorzystać z modułu podstawowego, a które potrzebują rozszerzonego?
• Jakie wskaźniki środowiskowe muszą zmierzyć MŚP rozpoczynające raportowanie ESG?

VSME to pierwszy europejski standard ESG stworzony z myślą o ograniczonych zasobach MŚP. Pozwala na transparentne raportowanie bez nadmiernej biurokracji. Moduł podstawowy obejmuje 11 uproszczonych ujawnień ESG i koncentruje się na najważniejszych wskaźnikach środowiskowych, społecznych i dotyczących ładu korporacyjnego. Wystarczy to firmom, które dopiero rozpoczynają przygodę ze zrównoważonym biznesem lub muszą spełnić podstawowe oczekiwania banków i większych odbiorców.

Firmy, które chcą podejść do sprawy poważniej, mogą sięgnąć po moduł rozszerzony, który dodaje 9 szczegółowych ujawnień. To już poziom dla przedsiębiorstw przygotowujących się do wymogów CSRD lub chcących zyskać przewagę konkurencyjną dzięki transparentności. Moduł ten obejmuje strategię klimatyczną, analizę ryzyk, emisje Scope 3 oraz pogłębione ujawnienia dotyczące praw człowieka.

Główna różnica między modułami to poziom szczegółowości i obciążenie administracyjne. Podstawowy wymaga jedynie zebrania dostępnych danych i szybkiej kompilacji raportu. Rozszerzony oznacza już konieczność szerszych konsultacji wewnętrznych i bardziej zaawansowanych analiz, ale oferuje też większą wiarygodność w oczach inwestorów i partnerów.

W VSME liczy się prostota

Przemysław Chimczak-Bratkowski

Akademia ESG

Największym ułatwieniem w VSME jest rezygnacja z obowiązkowej, pełnej oceny podwójnej istotności, która w przypadku ESRS oznacza długotrwałe analizy i konieczność przeprowadzenia konsultacji. Zamiast tego standard wprowadza zasadę „jeśli dotyczy”, pozwalając firmom samodzielnie określić, które ujawnienia mają sens w ich sytuacji.

MŚP nie muszą już przeprowadzać żmudnych analiz wpływu na wszystkie możliwe obszary środowiskowe i społeczne. Wystarczy uproszczona ocena tego, co rzeczywiście ma znaczenie dla konkretnego biznesu. Sklep internetowy może skupić się na zużyciu energii i opakowaniach, pomijając tematykę bioróżnorodności. Firma budowlana będzie raportować emisje i bezpieczeństwo pracy, niekoniecznie zagłębiając się w problematykę DEI. Ta elastyczność oznacza redukcję czasu i kosztów przygotowania raportu. Dzięki temu MŚP mogą stworzyć wiarygodne raporty własnym sumptem w ciągu kilku tygodni.

Standard VSME stawia na pragmatyzm

Podstawowe wskaźniki standardu można wyliczyć na podstawie dokumentów, które każda firma i tak posiada – faktur za energię, zestawień odpadów, rejestru pracowników. Nie trzeba wdrażać systemów monitoringu ani zatrudniać specjalistycznych firm pomiarowych. Energia i emisje dwutlenku węgla są fundamentem raportowania środowiskowego. Wystarczy zsumować dane z rachunków za prąd i gaz, podzielić na źródła odnawialne i konwencjonalne, następnie przeliczyć na emisje zgodnie z GHG Protocol.

Dla większości MŚP oznacza to kilka godzin pracy z kalkulatorem i gotowymi współczynnikami emisyjności. Pozostałe wskaźniki – od zużycia wody po gospodarkę obiegu zamkniętego – również opierają się na danych administracyjnych. Dokumentacja odpadowa, faktury za wodę, raporty dla inspekcji środowiska to źródła informacji, które firma już posiada lub może łatwo pozyskać. Standard nie wymaga rewolucji w systemach zarządzania, ale inteligentnego wykorzystania istniejących zasobów.

Moduł podstawowy standardu VSME (B1-B11)

Moduł podstawowy stanowi fundament raportowania ESG dla MŚP i zawiera 11 kluczowych ujawnień obejmujących podstawowe aspekty środowiskowe, społeczne i zarządcze:

Informacje ogólne:

• B1 – Podstawa sporządzenia: wybór opcji raportowania (tylko moduł podstawowy lub wraz z kompleksowym), informacje o charakterze raportu (indywidualny/skonsolidowany), podstawowe dane o firmie (forma prawna, kod NACE, wielkość bilansu, obroty, liczba pracowników, lokalizacja)
• B2 – Praktyki, polityki i przyszłe inicjatywy: opis istniejących działań, polityk i planów w zakresie przechodzenia na bardziej zrównoważoną gospodarkę

Wskaźniki środowiskowe:

• B3 – Energia i emisje gazów cieplarnianych: całkowite zużycie energii z podziałem na odnawialne/nieodnawialne, emisje GHG zakresu 1 i 2, intensywność emisji
• B4 – Zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby: informacje o emitowanych zanieczyszczeniach
• B5 – Bioróżnorodność: liczba i obszar posiadanych/zarządzanych obiektów w obszarach wrażliwych pod względem bioróżnorodności
• B6 – Woda: całkowite pobór wody, w tym z obszarów o wysokim stresie wodnym
• B7 – Wykorzystanie zasobów, gospodarka cyrkularnej i gospodarowanie odpadami: zastosowanie zasad gospodarki cyrkulalnej, całkowite generowanie odpadów

Wskaźniki społeczne:

• B8 – Pracownicy – charakterystyka ogólna: liczba pracowników według rodzaju umowy, płci, kraju zatrudnienia
• B9 – Bezpieczeństwo i higiena pracy: liczba wypadków przy pracy, zgonów związanych z pracą
• B10 – Wynagrodzenia, rokowania zbiorowe i szkolenia: informacje o płacach, luce płacowej między płciami, układach zbiorowych, szkoleniach

Wskaźniki zarządcze:

• B11 – Skazania i kary za korupcję i przekupstwo: informacje o naruszeniach przepisów antykorupcyjnych

Moduł kompleksowy standardu VSME (C1-C9)

Moduł kompleksowy zawiera 9 dodatkowych ujawnień przeznaczonych dla firm, które potrzebują bardziej szczegółowego raportowania dla banków, inwestorów lub partnerów biznesowych:

Informacje ogólne:

• C1 – Strategia: Model biznesowy i inicjatywy zrównoważonego rozwoju: opis kluczowych elementów modelu biznesowego, produktów/usług, rynków, głównych relacji biznesowych
• C2 – Rozszerzone praktyki i polityki: szczegółowy opis praktyk już zgłoszonych w B2, wskazanie najwyższego poziomu kierownictwa odpowiedzialnego za wdrożenie

Rozszerzone wskaźniki środowiskowe:

• C3 – Cele redukcji GHG i transformacja klimatyczna: cele redukcji emisji w wartościach bezwzględnych dla zakresu 1, 2 i znaczących emisji zakresu 3, plany transformacji klimatycznej
• C4 – Ryzyka klimatyczne: identyfikacja i ocena zagrożeń klimatycznych, działania adaptacyjne

Dodatkowe wskaźniki społeczne:

• C5 – Dodatkowe cechy siły roboczej: stosunek kobiet do mężczyzn na poziomie kierowniczym, liczba samozatrudnionych i pracowników tymczasowych
• C6 – Polityki praw człowieka: kodeks postępowania, polityki dotyczące pracy dzieci, pracy przymusowej, dyskryminacji, mechanizm rozpatrywania skarg
• C7 – Poważne incydenty związane z prawami człowieka: potwierdzone naruszenia praw człowieka w firmie i łańcuchu wartości

Rozszerzone wskaźniki zarządcze:

• C8 – Przychody z określonych sektorów: przychody z broni kontrowersyjnej, tytoniu, paliw kopalnych, chemikaliów, wykluczenie z benchmarków UE
• C9 – Różnorodność płci w zarządzie: wskaźnik różnorodności płci w organie zarządzającym

Przepustka do zielonego finansowania

VSME to także odpowiedź na rosnące oczekiwania sektora finansowego wobec MŚP. Banki coraz częściej pytają o działania środowiskowe i społeczne, oferując lepsze warunki kredytowe firmom z udokumentowaną strategią zrównoważonego rozwoju. Standardowy raport VSME może stać się argumentem w negocjacjach finansowych, bez wydawania dużych kwot na audyty ESG. Duzi odbiorcy również zwiększają wymagania wobec dostawców. Globalne korporacje, które realizują własne cele klimatyczne, oczekują transparentności od całego łańcucha dostaw. MŚP bez jakiejkolwiek dokumentacji ESG może stracić kontrakty na rzecz konkurentów, którzy potrafią wykazać swoje zaangażowanie w zrównoważony rozwój.

Wdrożenie VSME to inwestycja w długoterminową konkurencyjność firmy. Przedsiębiorstwa, które już dziś budują kompetencje w zakresie raportowania ESG, będą lepiej przygotowane na przyszłe regulacje i zmieniające się oczekiwania rynku. Standard umożliwia stopniowe przechodzenie od prostego raportowania do zaawansowanej strategii zrównoważonego rozwoju. Standard VSME pozwala małym firmom mówić tym samym językiem co wielkie korporacje, nie ponosząc podobnych kosztów raportowania. To demokratyzacja ESG – narzędzie, które wyrównuje szanse na rynku, gdzie transparentność staje się walutą biznesu.

Warto dodać, że moduł rozszerzony VSME może służyć jako pomost do przyszłych wymogów CSRD, jeśli firma będzie rosnąć. Zamiast gwałtownego skoku z braku raportowania do pełnego compliance, VSME oferuje ścieżkę ewolucyjną, która pozwala rozłożyć koszty i wysiłek w czasie. Firmy uczą się języka ESG, budują wewnętrzne kompetencje i stopniowo wprowadzają lepsze praktyki zarządzania.

Najważniejsze wnioski

1. VSME to pierwszy europejski standard ESG stworzony z myślą o ograniczonych zasobach MŚP – pozwala na transparentne raportowanie bez nadmiernej biurokracji.
2. Dwumodułowa struktura umożliwia stopniowe wdrażanie – od podstawowych ujawnień po zaawansowaną strategię klimatyczną i społeczną.
3. Standard otwiera drzwi do lepszego finansowania i współpracy z dużymi partnerami, którzy coraz częściej wymagają dokumentacji ESG od całego łańcucha dostaw.

Marta Maj

Od ponad 10 lat zajmuję się wszystkim, co związane z contentem. Moje doświadczenie w pracy dziennikarskiej i wrodzona ciekawość tworzą zgrany duet, który pozwala mi tworzyć artykuły, które przeczyta i laik, i ekspert. Dodatkowo zajmuję się korektą tekstów – przecinki, strzeżcie się! E-mail: m.maj@akademiaesg.pl

Napisz do nas