Choć szeroko mówi się na temat negatywnych konsekwencji wykorzystywania i nadmiernej eksploatacji węgla, to rezygnacja z niego jest trudna. W 2022 r. światowa produkcja, zużycie i popyt na węgiel osiągnęły rekordowe poziomy. Tymczasem dekarbonizacja jest niezbędna dla zatrzymania zmian klimatycznych. Działania, jakie mogą podjąć przedsiębiorstwa, w dużej mierze zależą od branży.
Z artykułu dowiesz się:
- Czym jest dekarbonizacja?
- Jakie działania mogą obniżyć emisję dwutlenku węgla?
- Dlaczego dekarbonizacja jest ważna dla rozwoju biznesu?
Dekarbonizacja jest warunkiem powodzenia globalnych wysiłków na rzecz ograniczania zmian klimatycznych. Działania mające wesprzeć te założenia uregulowane zostały m.in. w Europejskim Zielonym Ładzie, zakładającym osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r. Dodatkowo, pakiet Fit for 55 przewiduje redukcję emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 roku względem poziomu z 1990 roku, a cele te są prawnie wiążące na mocy Rozporządzenia nr 2021/1119. Tymczasem w 2022 r. światowe zapotrzebowanie na węgiel wyniosło ponad 8,3 mld ton, wskazano w raporcie Coal Market Update przygotowanym przez Międzynarodową Agencję Energii. W krajach UE firmy znajdują się pod presją regulacyjną i rynkową, muszą raportować oraz ograniczać emisje CO2 zgodnie z celami klimatycznymi Unii Europejskiej, w tym dążeniem do 90% redukcji emisji do 2040 roku. Choć globalne dane nie są zbyt optymistyczne, statystyki dla naszego kraju są obiecujące i wskazują, że dekarbonizacja postępuje w dobrym kierunku.
Nie tylko węgiel
Słowo ,,dekarbonizacja” nawiązuje bezpośrednio do węgla (z ang. carbon), jednak samo pojęcie można interpretować szerzej. Chodzi o ograniczenie lub wykluczenie produkcji dwutlenku węgla, powstającego przy intensywnym wykorzystywaniu paliw kopalnych, czyli ropy, węgla kamiennego i brunatnego. Ich spalanie generuje emisję gazów cieplarnianych, które przedostają się do atmosfery i zatrzymują energię słoneczną, powodując efekt cieplarniany. Przemysł jest jednym z największych emitentów gazów cieplarnianych na świecie, co czyni dekarbonizację kluczową dla ochrony środowiska. Wśród gazów cieplarnianych, oprócz CO2, istotną rolę odgrywa także podtlenek azotu, który znacząco przyczynia się do globalnego ocieplenia.
Zakresy emisji gazów cieplarnianych dzielą się na trzy kategorie: zakres 1 obejmuje bezpośrednie emisje z własnych źródeł przedsiębiorstwa, zakres 2 to emisje pośrednie związane z zakupem energii elektrycznej, cieplnej lub pary, natomiast zakres 3 obejmuje emisje pośrednie powstające w całym łańcuchu wartości, takie jak emisje związane z dostawcami, transportem czy użytkowaniem produktów. Większość emisji przedsiębiorstw pochodzi właśnie z zakresu 3, który jest szczególnie trudny do kontrolowania, ale kluczowy dla kompleksowej strategii dekarbonizacji. Budowa strategii dekarbonizacji polega na wyznaczaniu celów redukcji w tych trzech zakresach oraz monitorowaniu postępów zgodnie z raportowaniem ESG.
Pierwszy znaczący sukces w zakresie dekarbonizacji w Polsce osiągnięto w latach 1988-2014. Udało się wówczas zredukować ilość emisji gazów cieplarnianych o niemal 35 proc., m.in. dzięki akcji dofinansowania zakupu nowych pieców dla osób indywidualnych. Statystyki wskazują, że w ostatnich latach Polska utrzymuje tę tendencję. Według danych z systemu handlu emisjami (ETS) w ubiegłym roku nasza gospodarka wyemitowała 114,8 mln ton dwutlenku węgla ze stacjonarnych instalacji, czyli o aż 38 proc. mniej niż w 2022 r. (-69,3 mln ton). Warto podkreślić, że w Polsce przemysł odpowiada za około 22% całkowitej ilości emisji gazów cieplarnianych.
Sektory przemysłowe, takie jak cementowy, stalowy czy chemiczny, są szczególnie istotne w kontekście dekarbonizacji, ponieważ generują znaczące ilości emisji. Szczególnie trudne wyzwania dekarbonizacyjne występują zwłaszcza w przemyśle ciężkim i lotnictwie, gdzie ograniczenia techniczne utrudniają szybkie ograniczenie emisji gazów cieplarnianych.
Transformacja energetyczna i dekarbonizacja wymagają współpracy międzysektorowej
Proces dekarbonizacji jest złożony. Potrzebne są zarówno zmiany na poziomie jednostki, jak i na poziomie przedsiębiorstw czy państw i organizacji międzynarodowych. Wprowadzenie podatków węglowych oraz norm emisji dla różnych sektorów gospodarki czy dofinansowania do modernizacji instalacji to narzędzia, które mogą skutecznie zachęcać firmy do ograniczania emisji. Ważnym aspektem jest też promowanie przejścia na odnawialne źródła energii. W tym obszarze niezbędna jest współpraca pomiędzy sektorem prywatnym a publicznym ze względu na konieczność zaplanowania działań rekompensujących społecznościom zmiany spowodowane transformacją energetyczną. Chodzi m.in. o potencjalną utratę miejsc pracy i spowolnienie gospodarcze w regionach górniczych.
Kluczowym elementem skutecznej dekarbonizacji jest współpraca w całym łańcuchu dostaw, obejmująca zarówno dostawców energii, jak i usług. Optymalizacja dostaw oraz wybór dostawców korzystających z zielonych rozwiązań i odnawialnych źródeł energii pozwala na redukcję emisji na każdym etapie produkcji i dostaw. Wdrażanie inicjatyw klimatycznych oraz integracja zarządzania ryzykiem związanym z emisjami i przepisami prawnymi w strategii firmy przekłada się na długoterminowe korzyści środowiskowe i ekonomiczne.
Ośrodki badawcze przygotowują scenariusze zmian, oparte na takich danych jak ceny paliw, a także obecny poziom i tempo wzrostu stężenia dwutlenku węgla. W opracowaniu autorstwa firmy doradczej McKinsey&Company uwzględniono 30-letni plan na lata 2020–2050, według którego Polska ma zredukować emisję gazów cieplarnianych o 91 proc. Aby osiągnąć ten cel, kraj musi zwiększyć efektywność energetyczną, zrezygnować z wykorzystania paliw kopalnych i wdrożyć alternatywne, bezemisyjne źródła energii. Głównymi sektorami, które poddaje się dekarbonizacji, są: energetyka, przemysł, transport, budownictwo i rolnictwo. Konkretne działania zależą od specyfiki danej branży.
Poza współpracą sektora prywatnego i publicznego, firmy muszą dostosowywać się do zmieniających się przepisów oraz wyzwań związanych z różnicami regulacyjnymi między krajami, co utrudnia opracowanie długoterminowych strategii dekarbonizacyjnych. Dodatkowe bariery to brak przejrzystości danych, ograniczony dostęp do czystych technologii, dostępność surowców do produkcji technologii niskoemisyjnych oraz ich ceny. Istotną rolę odgrywa także finansowanie – korzystanie z zielonych pożyczek, kredytów czy obligacji wspiera wdrażanie inicjatyw dekarbonizacyjnych i umożliwia firmom korzystanie z odnawialnych źródeł energii jako kluczowego elementu strategii zrównoważonego rozwoju.
Przykłady dekarbonizacji
Dekarbonizacja w praktyce to szereg działań, które obejmują różne sektory gospodarki i przekładają się na realne zmiany w polsce. Przedsiębiorstwa coraz częściej inwestują w nowe technologie, które pozwalają na skuteczną redukcję emisji dwutlenku węgla. Przykładem może być transformacja energetyczna w sektorze przemysłowym, gdzie wdrażane są innowacyjne systemy zarządzania ryzykiem oraz automatyzacja procesów produkcyjnych, co prowadzi do obniżenia ilości gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery.
Warto zwrócić uwagę na elektryfikację transportu – dostawcy usług logistycznych i firmy transportowe wprowadzają do swojej floty pojazdy elektryczne, co nie tylko zmniejsza emisje, ale także obniża koszty eksploatacji i zwiększa konkurencyjność na rynku. W całym łańcuchu wartości coraz większe znaczenie mają działania na rzecz neutralności klimatycznej, takie jak optymalizacja dostaw surowców czy wdrażanie rozwiązań ograniczających pośrednie emisje w sektorze budownictwa i rolnictwa.
Wprowadzenie strategii dekarbonizacji w przedsiębiorstwach to także zarządzanie emisjami na podstawie szczegółowych analiz i scenariuszy rozwoju. Dzięki temu firmy mogą nie tylko spełniać wymagania przepisów, ale również zyskać przewagę konkurencyjną, odpowiadając na rosnącą presję inwestorów i klientów na rzecz zrównoważonego rozwoju. Przykłady z polskiego rynku pokazują, że skuteczna dekarbonizacja przekłada się na zwiększenie efektywności, obniżenie kosztów i rozwój innowacyjnych modeli biznesowych.
Technologie dekarbonizacji
Nowoczesne technologie stanowią fundament skutecznej dekarbonizacji i są kluczowe dla osiągnięcia ambitnych celów klimatycznych. W polsce coraz większą popularność zyskuje rozwój odnawialnych źródeł energii, takich jak farmy wiatrowe czy instalacje fotowoltaiczne, które pozwalają na produkcję energii elektrycznej bez emisji dwutlenku węgla. Ponadto, wdrażane są zaawansowane systemy magazynowania energii, umożliwiające stabilizację dostaw i efektywne zarządzanie jej nadwyżkami w czasie rzeczywistym.
W przemyśle coraz częściej stosuje się technologie wychwytywania i składowania dwutlenku węgla (CCS), które pozwalają na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych nawet w trudnych do zdekarbonizowania sektorach. Gaz ziemny, jako paliwo przejściowe, może pomóc w obniżeniu intensywności emisji w okresie transformacji, zanim gospodarka całkowicie przejdzie na bezemisyjne źródła energii.
Nie można pominąć roli wodoru, który staje się coraz ważniejszym elementem strategii dekarbonizacyjnych – zarówno jako magazyn energii, jak i czyste paliwo dla przemysłu czy transportu. Innowacje w zakresie wykorzystania wody do produkcji zielonego wodoru oraz rozwój technologii cieplnej i materiałów niskoemisyjnych otwierają nowe możliwości dla przedsiębiorstw, które chcą zyskać przewagę konkurencyjną i przyczynić się do ochrony ekosystemów.
Wszystkie te działania i technologie wspierają rozwój gospodarki, umożliwiając zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych w całym łańcuchu wartości i pomagając w realizacji celów klimatycznych. Dzięki nim transformacja energetyczna staje się nie tylko koniecznością, ale także szansą na innowacyjny rozwój biznesu w zgodności z zasadami zrównoważonego rozwoju.
Na dekarbonizacji korzysta środowisko i biznes
Celem dekarbonizacji jest zwalczanie zmian klimatycznych i dążenie do zrównoważonego rozwoju. Emisja dwutlenku węgla jest głównym powodem wzrostu globalnych temperatur i związaną z tym nieprzewidywalnością zjawisk pogodowych, utrudniającą m.in. prowadzenie upraw. Dekarbonizacja przyczyni się jednak nie tylko do ochrony środowiska, ale także przyniesie korzyści gospodarcze i społeczne. Inwestycje w zieloną energię i technologie niskoemisyjne mogą stworzyć nowe miejsca pracy, umożliwić rozwój innowacji oraz zmniejszyć zależność od importu paliw kopalnych, a tym samym zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne. Opracowanie strategii dekarbonizacji może też dać przewagę konkurencyjną i otworzyć nowe możliwości finansowania. Aż 75 proc. inwestorów zwraca uwagę na to, jakie działania podejmuje firma w zakresie redukcji emisji dwutlenku węgla, pokazuje badanie Global Investor Survey PwC z 2023 r. Ponadto kontrahenci, którzy raportują własne aktywności i cele w zakresie ESG, a w związku z tym weryfikują swoje łańcuchy dostaw, chętniej nawiązują współpracę z partnerami prezentującymi rzetelne i realne plany dekarbonizacji.
Wdrożenie strategii dekarbonizacyjnych prowadzi do redukcji śladu węglowego, co poprawia reputację firmy jako odpowiedzialnego uczestnika rynku, pozwala wygrywać przetargi i kontrakty z dużymi klientami oraz zwiększa przewidywalność kosztów i ogranicza ryzyka operacyjne. Firmy, które proaktywnie wdrażają dekarbonizację, szybciej wprowadzają innowacje i redukują ryzyka, a także uzyskują przewagę konkurencyjną dzięki niższym kosztom operacyjnym. Wysokie koszty początkowe inwestycji w nowe technologie i modernizację infrastruktury pozostają jednak istotną barierą w procesie dekarbonizacji.
W procesie dekarbonizacji kluczową rolę odgrywają pracownicy, których zaangażowanie i świadomość ekologiczna mają bezpośredni wpływ na sukces wdrożenia zmian w przedsiębiorstwie. Ważne jest także określenie, w jakim miejscu na mapie dekarbonizacji znajduje się firma – czy jest na początkowym etapie transformacji, czy już wdraża konkretne działania proekologiczne.
Dekarbonizacja wymaga globalnego połączenia sił i współpracy rządów, firm i społeczeństw, a także inwestycji w nowe technologie i infrastrukturę. To spore wyzwanie, a korzyści, choć znane, nie zawsze stanowią wystarczającą motywację do zmian. A są one już koniecznością. Jak alarmowali eksperci z University of Louisiana w Lafayette na łamach pisma ,,Geology”, obecnie odnotowuje się najwyższe stężenie dwutlenku węgla w ciągu ostatnich 23 mln lat.
FAQ
Czym jest dekarbonizacja i jakie procesy obejmuje?
Dekarbonizacja polega na ograniczeniu lub całkowitym wykluczeniu produkcji dwutlenku węgla powstającego podczas spalania paliw kopalnych, takich jak węgiel i ropa. Ten wielowymiarowy proces stanowi fundament globalnych inicjatyw klimatycznych, w tym Europejskiego Zielonego Ładu, i opiera się na powszechnym wdrażaniu bezemisyjnych technologii.
Dlaczego dekarbonizacja gospodarki wymaga współpracy międzysektorowej?
Transformacja energetyczna wymaga ścisłej współpracy sektora publicznego i prywatnego ze względu na gospodarczą i społeczną złożoność odchodzenia od paliw kopalnych. Wspólne działania wielu niezależnych podmiotów umożliwiają:
- Wdrożenie skutecznych mechanizmów podatków węglowych.
- Ustanowienie rygorystycznych norm emisji dla przemysłu.
- Zapewnienie wsparcia finansowego dla społeczności w regionach górniczych.
Jakie korzyści biznesowe przynosi firmom wdrożenie strategii dekarbonizacji?
Wdrożenie strategii niskoemisyjnych przynosi przedsiębiorstwom wymierne korzyści gospodarcze i buduje długotrwałą przewagę konkurencyjną na współczesnym rynku. Główne zalety transformacji ekologicznej z perspektywy biznesu obejmują:
- Zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i niezależności firmy.
- Pozyskanie dużych inwestorów zwracających uwagę na kryteria ESG.
- Ułatwiony dostęp do nowych form finansowania innowacyjnych projektów.
W jaki sposób przedsiębiorstwa mogą obniżyć własną emisję gazów cieplarnianych?
Przedsiębiorstwa z różnych sektorów obniżają emisję szkodliwego dwutlenku węgla poprzez kompleksową modernizację swoich podstawowych procesów operacyjnych. Najskuteczniejsze mechanizmy bezpośredniej redukcji śladu węglowego w firmach to:
Inwestowanie we własne, bezemisyjne źródła energii odnawialnej.
Radykalne zwiększenie efektywności energetycznej zakładowych budynków.
Całkowita rezygnacja z bieżącego wykorzystywania paliw kopalnych.
Jeśli wiadomość nie dotarła, prosimy o sprawdzenie folderu ze spamem.
W razie jakichkolwiek problemów zachęcamy do kontaktu na adres e-mail: kontakt@akademiaesg.pl
