Inwestycje w bioróżnorodność. Jak firmy mogą chronić i odtwarzać ekosystemy?

Coraz więcej przedsiębiorstw traktuje inwestycje w bioróżnorodność jako część strategii biznesowej. Według raportu World Economic Forum ponad połowa globalnego PKB – około 44 biliony dolarów – zależy bezpośrednio lub pośrednio od zasobów naturalnych i ich różnorodności. Dla firm oznacza to, że degradacja ekosystemów to nie tylko problem środowiskowy, ale i biznesowe zagrożenie.

Z artykułu dowiesz się:

• Jakie korzyści biznesowe przynoszą inwestycje w bioróżnorodność? 
• Które strategie na rzecz bioróżnorodności najskuteczniej wspierają odbudowę ekosystemów? 
• W jaki sposób przedsiębiorstwa mogą wdrożyć ochronę ekosystemów?

Dlaczego ochrona ekosystemów przez firmy stała się priorytetem biznesowym?

Utrata bioróżnorodności postępuje w tempie niespotykanym od czasów wymierania dinozaurów. Jak wskazują badania Platformy Międzyrządowej ds. Bioróżnorodności i Usług Ekosystemowych (IPBES), milion gatunków roślin i zwierząt jest zagrożonych wyginięciem, a większość z nich może zniknąć w ciągu najbliższych dziesięcioleci. Dla biznesu konsekwencje są namacalne – zakłócenia w łańcuchach dostaw, rosnące koszty surowców, problemy z dostępem do wody czy zwiększone ryzyko regulacyjne.

Przedsiębiorstwa stopniowo rozumieją, że ochrona ekosystemów przez firmy nie jest aktem filantropii, lecz inwestycją w stabilność operacyjną. Sektor rolniczy bez zapylaczy traci produktywność, przemysł farmaceutyczny bez różnorodności genetycznej pozbawia się źródeł nowych leków, a branża turystyczna bez dzikiej przyrody – głównej atrakcji. Zrównoważony rozwój zakłada równowagę między wzrostem gospodarczym a ochroną kapitału naturalnego, a bioróżnorodność jest fundamentem tego podejścia.

Strategie na rzecz bioróżnorodności – od diagnozy po działanie

Skuteczne inwestycje w bioróżnorodność wymagają przemyślanej strategii. Pierwszy krok to szczegółowa ocena wpływu działalności firmy na ekosystemy – zarówno bezpośredniego, jak i w całym łańcuchu wartości. Narzędzia takie jak Science Based Targets for Nature (SBTN) pomagają przedsiębiorstwom zidentyfikować obszary największego oddziaływania i wyznaczyć cele redukcji negatywnego wpływu.

Kolejnym elementem strategii na rzecz bioróżnorodności jest hierarchia działań:

• unikanie,
• minimalizacja,
• odtwarzanie,
• kompensacja.

Najlepsze praktyki wskazują, że firmy powinny przede wszystkim unikać szkód – na przykład planując inwestycje z dala od obszarów cennych przyrodniczo. Dopiero gdy uniknięcie szkody nie jest możliwe, należy minimalizować wpływ, a następnie rekompensować straty przez aktywne działania odtwórcze.

Strategie na rzecz bioróżnorodności muszą być zintegrowane z celami ESG, aby przynosiły rezultaty. Firmy wiodące w tej dziedzinie tworzą zespoły odpowiedzialne za implementację działań, monitorują postępy za pomocą wskaźników KPI i regularnie raportują wyniki interesariuszom. Ważna jest też współpraca z lokalnymi społecznościami, organizacjami pozarządowymi i naukowcami, którzy dostarczają wiedzy eksperckiej.

Rekultywacja terenów jako narzędzie odbudowy ekosystemów

Rekultywacja terenów zdegradowanych przez działalność przemysłową, wydobywczą czy budowlaną to jeden z najskuteczniejszych sposobów przywracania funkcji ekosystemów. Proces ten wykracza daleko poza zwykłe zazielenienie terenu – polega na odtworzeniu struktury i funkcji ekologicznych, które umożliwiają powrót rodzimych gatunków oraz przywrócenie usług ekosystemowych.

W praktyce rekultywacja terenów przyjmuje różne formy. Może to być renaturyzacja wyeksploatowanych kopalni, gdzie przywraca się naturalne zbiorniki wodne i siedliska dla gatunków chronionych. Może też obejmować przekształcenie terenów poprzemysłowych w tereny zielone pełniące funkcje retencyjne i klimatyczne w miastach. Coraz częściej spotyka się również projekty odtwarzania ekosystemów rolniczych – od rekultywacji zdegradowanych gleb po tworzenie pasów bioróżnorodności między polami uprawnymi.

Jak wskazują badania Nature Conservancy, prawidłowo przeprowadzona rekultywacja terenów może w ciągu 10-15 lat przywrócić do 90 proc. naturalnych funkcji ekosystemu. Wymaga to jednak długoterminowego zaangażowania i monitoringu, aby upewnić się, że odtworzone siedliska są stabilne i zdolne do samoregeneracji. Niektóre firmy idą dalej, łącząc rekultywację z działaniami edukacyjnymi – tworząc ścieżki edukacyjne czy angażując pracowników w projekty odbudowy przyrody.

Inwestycje w bioróżnorodność jako źródło wartości biznesowej

Choć koszty początkowe mogą być znaczące, inwestycje w bioróżnorodność generują konkretne korzyści finansowe i operacyjne. Firmy, które aktywnie chronią ekosystemy, uzyskują lepszy dostęp do kapitału – inwestorzy coraz chętniej finansują przedsiębiorstwa minimalizujące ryzyko środowiskowe. Powstają również instrumenty finansowe dedykowane ochronie przyrody, takie jak zielone obligacje czy kredyty powiązane z celami bioróżnorodności.

Ochrona ekosystemów przez firmy przekłada się też na redukcję kosztów operacyjnych. Zachowanie terenów podmokłych jako naturalnych systemów retencyjnych zmniejsza wydatki na infrastrukturę przeciwpowodziową. Utrzymanie zadrzewień wokół zakładów produkcyjnych obniża temperatury i zmniejsza zapotrzebowanie na klimatyzację. Renaturyzacja terenów poprzemysłowych zwiększa atrakcyjność okolicy, ułatwiając rekrutację i poprawiając wizerunek pracodawcy.

Inwestycje w bioróżnorodność wspierają również realizację celów dekarbonizacji – lasy, torfowiska i mokradła sekwestrują znaczące ilości dwutlenku węgla. Zgodnie z założeniami europejskiego zielonego ładu odbudowa ekosystemów ma być jednym z filarów transformacji klimatycznej. Oznacza to dostęp do publicznego wsparcia finansowego dla firm inwestujących w tę dziedzinę.

Przykłady działań – od małych inicjatyw po systemowe zmiany

Skuteczna ochrona ekosystemów przez firmy nie wymaga od razu wielkich inwestycji. Małe i średnie przedsiębiorstwa mogą zacząć od prostych działań, np. tworzenia łąk kwietnych na terenach zakładowych, montażu budek lęgowych czy eliminacji pestycydów z pielęgnacji zieleni. Nawet niewielkie powierzchnie mogą pełnić funkcję korytarzy ekologicznych, umożliwiając przemieszczanie się gatunków między większymi obszarami chronionymi.

Duże korporacje realizują już projekty na skalę krajową lub międzynarodową. Firmy z sektora wydobywczego inwestują w rekultywację terenów z wykorzystaniem rodzimych gatunków roślin i monitorują odbudowę populacji zwierząt. Koncerny spożywcze wspierają rolników we wdrażaniu praktyk regeneracyjnych, które odbudowują żyzność gleb i zwiększają bioróżnorodność na gruntach rolnych. Przedsiębiorstwa wodociągowe chronią zlewnie rzek, wiedząc, że zdrowe ekosystemy rzeczne to tańszy sposób oczyszczania wody niż rozbudowa infrastruktury technicznej.

Niektóre firmy wykupują tereny pod ochronę lub ustanawiają strefy ochrony przyrody na swoich nieruchomościach. Inne finansują badania naukowe nad zagrożonymi gatunkami lub wspierają programy hodowli i reintrodukcji. Coraz popularniejsze stają się także partnerstwa publiczno-prywatne, gdzie biznes współpracuje z samorządami i organizacjami ekologicznymi przy odbudowie ekosystemów na większą skalę.

Mierzenie efektów i raportowanie postępów

Bez rzetelnego pomiaru trudno mówić o skuteczności działań. Firmy wdrażające strategie na rzecz bioróżnorodności wykorzystują różnorodne wskaźniki – od powierzchni chronionych lub odtworzonych siedlisk, przez liczbę gatunków występujących na danym terenie, po wartość ekonomiczną usług ekosystemowych. Narzędzia takie jak Biodiversity Impact Metric czy Corporate Biodiversity Footprint umożliwiają kwantyfikację wpływu i śledzenie postępów w czasie.

Raportowanie działań na rzecz bioróżnorodności staje się standardem w komunikacji niefinansowej. Ramy raportowania GRI, SASB czy TCFD coraz bardziej uwzględniają wymiar przyrodniczy, a nowe regulacje – jak CSRD – wprost wymagają ujawniania informacji o wpływie na ekosystemy. Transparentność buduje zaufanie inwestorów i klientów, pokazując, że firma poważnie traktuje swoją odpowiedzialność środowiskową.

NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI

1. Inwestycje w bioróżnorodność nie są kosztem, lecz strategicznym zabezpieczeniem działalności – firmy zależne od kapitału naturalnego muszą chronić ekosystemy, by zapewnić sobie dostęp do zasobów i stabilność operacyjną.
2. Skuteczna ochrona wymaga systemowego podejścia – od oceny wpływu i wyznaczenia celów, przez rekultywację terenów i wdrażanie strategii na rzecz bioróżnorodności, po monitoring efektów i transparentne raportowanie.
3. Współpraca z naukowcami, społecznościami lokalnymi i organizacjami ekologicznymi zwiększa skuteczność działań – żadna firma nie odbuduje ekosystemów w pojedynkę, dlatego partnerstwa i wymiana wiedzy to fundament sukcesu.

Aleksandra Mrozek-Nowak

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. E-mail: a.mrozek@akademiaesg.pl

Napisz do nas