ESG po Omnibusie – co musisz wiedzieć?

Grudzień 2025 roku przyniósł największą rewizję europejskich przepisów o raportowaniu ESG od lat. Pakiet Omnibus I, zatwierdzony przez Parlament Europejski i Radę UE, zwolnił ponad 80 proc. firm z obowiązku przygotowywania raportów zrównoważonego rozwoju. To odpowiedź na narastającą krytykę złożoności wymogów CSRD oraz braku realnych korzyści dla mniejszych przedsiębiorstw. Teraz firmy i specjaliści ESG muszą na nowo ocenić swoją sytuację prawną i podjąć kluczowe decyzje strategiczne.

Nowe progi – kto nadal musi raportować?

Od 2028 r. obowiązek raportowania będzie dotyczył wyłącznie firm spełniających łącznie dwa kryteria – zatrudnienie powyżej 1000 pracowników oraz obrót przekraczający 450 milionów euro. To drastyczne zawężenie w porównaniu do pierwotnych planów obejmujących przedsiębiorstwa zatrudniające ponad 250 osób.

Przedsiębiorstwa z pierwszej fali, które przedstawiły raporty za 2024 r. (głównie jednostki zainteresowania publicznego, takie jak banki, ubezpieczyciele, emitenci papierów wartościowych), kontynuują raportowanie, jeśli nadal przekraczają nowe progi. Firmy z pierwszej fali, które znalazły się poza progami, od 2028 r. są zwolnione z obowiązku. Ich status w latach 2026-2027 pozostawał niejasny, jednak projekt ustawy Ministerstwa Finansów (UC136) przewiduje zwolnienie już od 2026 r. Małe i średnie przedsiębiorstwa notowane na giełdzie rozpoczną raportowanie dopiero w 2029 r. Podobnie oddziały firm spoza UE – również termin 2029.

Duża zmiana w europejskich standardach raportowania

Komisja Europejska w marcu 2025 r. zwróciła się do EFRAG o uproszczenie ESRS. W grudniu 2025 EFRAG opublikowała propozycję przewidującą redukcję obowiązkowych punktów danych o 61 proc. Uproszczenia dotyczą trzech głównych obszarów:

• łatwiejszej oceny podwójnej istotności,
• większej elastyczności w raportowaniu łańcucha wartości,
• usunięcia lub uczynienia opcjonalnymi wielu wskaźników.

Propozycja EFRAG to początek procesu legislacyjnego. Komisja Europejska przygotuje akt delegowany aktualizujący ESRS – prawdopodobnie nowe standardy wejdą w życie w 2027 r., a pierwsze raporty według uproszczeń powstaną w 2028 za rok 2027.

EFRAG uruchomiła platformę ESRS Knowledge Hub, centralizującą wszystkie wskaźniki i wyjaśnienia. Wcześniej, w 2025 r., wprowadzono quick-fix umożliwiający firmom z pierwszej fali odroczenie niektórych wymogów do lat 2026-2027.

VSME i GRI – alternatywy dla dobrowolnego raportowania

Dla małych i średnich firm EFRAG opracowała standard VSME (Voluntary Standard for Non-listed SMEs) – uproszczoną wersję ESRS dla przedsiębiorstw do 250 pracowników. Standard koncentruje się na podstawowych aspektach:

• emisjach GHG (zakresy 1, 2, 3),
• zużyciu energii,
• praktykach zatrudnienia,
• łańcuchu dostaw.

W grudniu 2025 EFRAG opublikowała przewodniki pomocnicze oraz cyfrowy szablon ułatwiający przygotowanie raportu. Krajowa Izba Gospodarcza wydała własne wytyczne dla MŚP.

Standard GRI (Global Reporting Initiative), najstarszy i najbardziej rozpoznawalny globalnie, po zmianach Omnibusa zyskuje na znaczeniu jako alternatywa dla firm działających międzynarodowo. Oferuje większą elastyczność niż ESRS – przedsiębiorstwa samodzielnie wybierają wskaźniki dostosowane do swojej branży. Dla firm działających poza Europą GRI może być bardziej naturalnym wyborem niż europejskie standardy.

Dylematy firm – raportować czy nie raportować?

Dla firm poza nowymi progami pytanie brzmi, czy kontynuować dobrowolne raportowanie czy lepiej z niego zrezygnować? Argumenty za kontynuacją są istotne.

• Ciągłość i wiarygodność – przedsiębiorstwa, które zbudowały procesy i przeszkoliły zespoły, mogą zachować ciągłość danych i wiarygodność wobec interesariuszy. Nagłe przerwanie raportowania może być odebrane jako wycofywanie się z zobowiązań.
• Wymagania łańcuchów dostaw – duże korporacje zbierają dane ESG od dostawców. Lidl Polska zobowiązał dostawców odpowiedzialnych za 75 proc. emisji zakresu 3 do ustalenia celów klimatycznych do 2026 r. Podobne praktyki wprowadzają sieci handlowe, producenci samochodów i firmy technologiczne.
• Dostęp do finansowania – banki stosują zielone kredyty z preferencyjnym oprocentowaniem, fundusze inwestycyjne wymagają danych ESG. Brak raportowania może ograniczyć dostęp do kapitału.
• Zarządzanie ryzykami – raportowanie wymusza systematyczne analizowanie wpływu na środowisko i społeczeństwo, identyfikację ryzyk operacyjnych oraz szans oszczędnościowych (efektywność energetyczna, gospodarka cyrkulacyjna).
• Przewaga konkurencyjna – w wielu sektorach ESG różnicuje ofertę i buduje markę. Transparentność przyciąga świadomych konsumentów, ułatwia dostęp do przetargów publicznych, poprawia morale pracowników.

Z drugiej strony przygotowanie raportu zgodnego ze standardami wymaga znacznych nakładów – zaangażowania działów, inwestycji w systemy IT, ewentualnie weryfikacji zewnętrznej. Dla firm bez jasnego zwrotu z inwestycji może to być nieuzasadnione obciążenie.

Co dalej z CSDDD i implementacją w Polsce?

Omnibus zmodyfikował również dyrektywę CSDDD (należyta staranność w łańcuchach wartości). Obowiązek identyfikacji i minimalizacji negatywnego wpływu na ludzi i środowisko dotyczy teraz wyłącznie firm zatrudniających powyżej 5000 osób i generujących przychody powyżej 1,5 miliarda euro. Transpozycja do prawa krajowego: 26 lipca 2028, rozpoczęcie stosowania: 26 lipca 2029.

Istotną zmianą jest przejście z analizy całego łańcucha wartości na podejście oparte na ryzyku – firmy skoncentrują się na obszarach najwyższego ryzyka. Usunięto wymóg planów transformacji klimatycznej. Choć CSDDD dotyczy wąskiej grupy, jej skutki będą szersze – objęte firmy będą przeprowadzać due diligence wobec dostawców.

W Polsce Ministerstwo Finansów w grudniu 2025 rozpoczęło prekonsultacje projektu UC136 przewidującego zwolnienie firm z pierwszej fali spoza nowych progów już od 2026 r. Projekt trafił do konsultacji w styczniu 2026. Resort zapowiada dwuetapowe wdrożenie – najpierw zwolnienie za lata 2025-2026, potem pozostałe postanowienia dyrektywy (finalizacja przed końcem 2026).

Perspektywa międzynarodowa

Omnibus nie jest zjawiskiem odosobnionym. Globalnie narasta presja na przejrzystość ESG, ale równocześnie pojawia się krytyka złożoności regulacji. USA długo wahały się przed federalnym raportowaniem klimatycznym – przepisy SEC zostały złagodzone po oporze biznesu. Chiny wprowadziły obowiązki dla największych spółek i sektorów wysokoemisyjnych, Singapur i Hongkong zaostrzają wymogi giełdowe. Z kolei Australia pracuje nad regulacjami klimatycznymi.

Fundacja Climate&Strategy w raporcie z grudnia 2025 zauważa, że obliczanie śladu węglowego, strategie dekarbonizacji i identyfikacja ryzyk klimatycznych stają się globalnym standardem. Francja, Portugalia, Szwajcaria wprowadziły obowiązek ujawniania emisji w zakresach 1, 2 i 3. Mimo europejskich uproszczeń, globalna presja na transparentność ESG nie maleje.

Są ryzyka, są wyzwania

Eksperci ostrzegają przed chaosem informacyjnym. Mniejsze firmy miały korzystać z VSME, ale część instytucji finansowych i dużych przedsiębiorstw uznaje te dane za niewystarczające. Może pojawić się sytuacja, w której MŚP będą przygotowywać różne zestawy danych dla różnych odbiorców – VSME dla jednego klienta, GRI dla banku, dedykowane ankiety dla dużych odbiorców. To generuje koszty i obciążenia, które miały zostać ograniczone.

Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu KIG podkreśla, że przedsiębiorstwa z pierwszej fali zatrudniające 500-1000 osób prawdopodobnie będą kontynuować raportowanie mimo braku obowiązku – już zainwestowały w procesy i nagłe przerwanie mogłoby zaszkodzić wiarygodności.

Innym wyzwaniem jest niepewność co do finalnego kształtu uproszczonych ESRS. Propozycja EFRAG to początek procesu – Komisja może wprowadzić modyfikacje, negocjacje mogą potrwać miesiące. Dodatkowo, przyszłe zmiany polityczne w UE mogą prowadzić do dalszych modyfikacji przepisów.

Co robić w praktyce?

Pierwszy krok to określenie statusu prawnego. Czy zatrudniamy >1000 osób? Czy mamy przychody >450 mln euro? Czy raportowaliśmy za 2024?

Firmy nadal objęte obowiązkiem powinny kontynuować procesy, monitorować EFRAG, przygotować się na migrację do uproszczonych ESRSa, analizować propozycję EFRAG, planować dostosowania systemów.

Firmy z pierwszej fali poza progami warto, by śledziły proces legislacyjny (ustawa UC136). Przed decyzją o rezygnacji z raportowania należy przeanalizować oczekiwania interesariuszy – inwestorzy, banki, klienci mogą oczekiwać kontynuacji.

Firmy z drugiej fali (raportowanie od 2028) stają przed wyborem strategicznym – wdrażać według obecnych ESRS, czekać na uproszczone czy bazować na propozycji EFRAG? Decyzja zależy od specyfiki firmy i presji interesariuszy.

Firmy poza obowiązkiem muszą odpowiedzieć na pytanie – po co nam raportowanie? Konsultacje z klientami B2B, bankami, funduszami o ich oczekiwaniach. Możliwe rozwiązania to korzystanie z VSME, i wybranych wskaźników, wewnętrzna analiza istotności bez publicznego raportu.

Niezależnie od decyzji, każde przedsiębiorstwo powinno budować podstawowe kompetencje ESG – zmiany klimatyczne, odpowiedzialne łańcuchy dostaw, różnorodność nie znikną mimo złagodzenia regulacji.

Zapraszamy do obejrzenia nagrania z webinaru, który odbył się 7 marca 2025 roku.

Anna Druba-Ziętek

Marketingowiec z powołania, zdobywała doświadczenie zarówno w obszarze B2C, jak i B2B. Jej główne obszary zainteresowań to wykorzystanie AI w marketingu oraz Customer Experience. Częściej niż za biurkiem można ją spotkać w terenie, gdzie szuka inspiracji do swoich działań. E-mail: a.druba@akademiaesg.pl

Napisz do nas