Odnawialne źródła energii (OZE) jako fundament strategii dekarbonizacji

Odnawialne źródła energii mogą obniżyć emisje Scope 2 nawet o 90 proc. w porównaniu z energią z paliw kopalnych, jak wskazują analizy dekarbonizacyjne przedsiębiorstw. Polski przemysł będzie musiał zwiększyć udział źródeł odnawialnych w swoim miksie energetycznym o co najmniej 1,6 punktu procentowego rocznie w latach 2021-2025. Dla firm to nie tylko wymóg regulacyjny, ale szansa na obniżenie kosztów energii o 15-25 proc. i wzmocnienie pozycji konkurencyjnej w czasach rosnących cen uprawnień do emisji dwutlenku węgla.

Z tego artykułu dowiesz się:

• Dlaczego źródła energii odnawialnej to już nie wybór, a konieczność dla zachowania konkurencyjności biznesu?
• Jakie przykłady odnawialnych źródeł energii najlepiej sprawdzają się w przedsiębiorstwach i jak wpływają na ślad węglowy?
• Czy opłacalność biogazowni i innych technologii OZE uzasadnia inwestycję w 2026 r.?
• Skąd pozyskać dofinansowanie dla przedsiębiorstw na modernizację energetyczną i magazyny energii?

W 2026 r. odnawialne źródła energii przestają być elementem strategii CSR, a stają się fundamentem przetrwania biznesu. Rosnące ceny uprawnień do emisji w systemie ETS, wymogi raportowania ESG oraz presja konsumentów i inwestorów sprawiają, że włączenie źródeł odnawialnych do strategii ESG firmy to dziś konieczność. Nasz przewodnik pokazuje, jak przedsiębiorstwa mogą skutecznie zredukować swój ślad węglowy i jednocześnie zwiększyć rentowność operacyjną.

Dlaczego odnawialne źródła energii to już nie wybór, a konieczność?

Wpływ OZE na Scope 2 i Scope 3 śladu węglowego

Zidentyfikowanie śladu węglowego Scope 2 wymaga głównie szczegółowej inwentaryzacji zużycia zakupionej energii oraz jej źródeł, aby określić emisyjność wykorzystanych źródeł energii. W celu jej redukcji można zdecydować się na zakup gwarantowanej energii pochodzącej w 100 proc. z OZE. Przejście na odnawialne źródła energii to fundament dekarbonizacji organizacji. Zakres 2 Scope 2 to pośrednie emisje powstałe w wyniku zużywania importowanej zakupionej czy dostarczonej z zewnątrz energii elektrycznej, cieplnej, pary technologicznej lub chłodu. Czasami zmiana dostawcy prądu to szybka decyzja, która realnie zmniejsza emisje Scope 2.

Dla wielu firm emisje Zakresu 3 mogą stanowić nawet do 99 proc. całkowitego śladu węglowego. Dekarbonizacja łańcucha dostaw ma decydujące znaczenie, bo emisje z Zakresu 3 – zakupy, transport, działalność partnerów – często przekraczają 70 proc. całkowitego śladu węglowego przedsiębiorstwa. Elektryfikacja transportu i procesów przemysłowych eliminuje konieczność spalania paliw kopalnych w silnikach i kotłach. Zastąpienie urządzeń gazowych technologiami elektrycznymi zasilanymi z odnawialnych źródeł energii ogranicza emisje Scope 1 i częściowo Scope 2, redukując ślad węglowy nawet o 60-90 proc.

Rosnące ceny uprawnień do emisji a konkurencyjność biznesu

Według prognoz Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami KOBIZE na lata 2027-2030, cena za wyemitowanie jednej tony dwutlenku węgla ma wynosić 55-59 euro, a po 2031 r. może wzrosnąć nawet do 210 euro. Średnia cena uprawnień w systemie ETS1 w 2023 r. wyniosła 83,85 euro za tonę. Rosnące koszty energii oraz potrzeba redukcji emisji gazów cieplarnianych sprawiają, że inwestycje w nowe źródła wytwórcze i modernizację istniejącej infrastruktury przestają być wyłącznie elementem strategii rozwojowej, a stają się warunkiem utrzymania konkurencyjności.

Obserwując działania Komisji Europejskiej związane między innymi z opracowaniem europejskiej metodyki pomiaru efektywności środowiskowej w całym cyklu życia produktów, można się spodziewać, że ślad węglowy będzie istotnym wskaźnikiem oceny konkurencyjności rynkowej. Obliczanie śladu węglowego i działania na rzecz jego obniżenia będą przynosiły przedsiębiorstwom coraz więcej korzyści. Ryzyko stabilności sieci energetycznej rośnie wraz z rosnącym udziałem źródeł odnawialnych. Magazyny energii pozwalają gromadzić nadwyżki energii produkowanej przez niestabilne źródła odnawialne – przede wszystkim wiatrowe i fotowoltaiczne – i oddawać ją do sieci wtedy, gdy zapotrzebowanie jest najwyższe lub gdy produkcja OZE spada.

Przegląd technologii OZE dla przedsiębiorstw w 2026 r.

Fotowoltaika dla przedsiębiorstw

Polski przemysł będzie musiał zwiększyć udział źródeł odnawialnych w swoim miksie energetycznym. Wymagany wzrost to co najmniej 1,6 punktu procentowego. Przedsiębiorstwa przemysłowe będą musiały podjąć konkretne działania – po pierwsze zwiększyć instalowanie własnych źródeł OZE, wskazuje nowelizacja ustawy o OZE implementująca dyrektywę RED III. Od 2026 r. w aukcjach obowiązkowe będą kryteria pozacenowe dla co najmniej 30 proc. wolumenu. Będą one dotyczyć cyberbezpieczeństwa, odpowiedzialności biznesowej i zrównoważonego rozwoju, co wymusi na przedsiębiorstwach wyższą jakość instalacji fotowoltaicznych.

Biogazownie – odpowiedź na wielorakie potrzeby energetyczne

Na przełomie stycznia i lutego 2026 r. planowane jest uruchomienie II naboru FENX.02.02 Rozwój OZE, skierowanego do przedsiębiorstw realizujących inwestycje w źródła energii odnawialnej. W II naborze prawdopodobnie ponownie będą wspierane biogazownie i biometanownie. Opłacalność biogazowni w 2026 r. jest szczególnie atrakcyjna dla przedsiębiorstw dysponujących stałym strumieniem odpadów organicznych. Biogazownie rolnicze są rentowną inwestycją z okresem zwrotu od 2 do 5 lat. Instalacja o mocy 40 kW może generować roczny przychód nawet 450 tysięcy złotych, przy kosztach operacyjnych na poziomie 120 tysięcy złotych.

Dla biogazowni rolniczych ceny sprzedawanej energii są regulowane na bardzo korzystnym poziomie. Gwarantowana minimalna cena to 90 proc. dla biogazowni o mocy powyżej 500 kW lub 95 proc. poniżej 500 kW ceny referencyjnej. W 2023 r.  wynosiła ona 785 złotych za MWh dla instalacji o mocy elektrycznej poniżej 500 kW. Na rentowność biogazowni wpływają trzy kluczowe czynniki: 

1. dobór substratów, 
2. dostępność mocy przyłączeniowej,
3. finansowanie zewnętrzne. 

Instalacje wykorzystujące odpady z własnego gospodarstwa – gnojowicę, obornik, resztki paszowe czy odpady roślinne – charakteryzują się najniższymi kosztami eksploatacyjnymi.

Przykłady odnawialnych źródeł energii w praktyce przemysłowej

Do najważniejszych przykładów odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych przez polskie przedsiębiorstwa należą:

• fotowoltaika dachowa i naziemna – dla zakładów produkcyjnych i magazynów;
• biogazownie przemysłowe – dla branży spożywczej, rolniczej i komunalnej;
• biomasa i kogeneracja – dla ciepłownictwa i dużych zakładów energochłonnych;
• pompy ciepła przemysłowe – dla procesów wymagających niskich temperatur;
• energia wiatrowa on-site – dla przedsiębiorstw z dużymi terenami.

Magazyny energii jako sposób na uelastycznienie firmy

Ponadto od 2026 r. w Polsce mniejsze magazyny energii – do 30 kWh – nie będą wymagały pozwolenia na budowę. Wynika to z nowelizacji prawa budowlanego, która wprowadza definicję magazynu energii i upraszcza procedury dla małych instalacji. Dofinansowanie do magazynów energii w 2026 r. staje się coraz bardziej dostępne dla przedsiębiorstw.

W 2026 r. dodatkowym istotnym konkursem dla projektów energetycznych będzie nabór wspierający rozwój wysokosprawnej kogeneracji opartej na OZE, realizowany w ramach programu FEnIKS. Możliwa będzie budowa magazynów energii jako elementu uzupełniającego, zintegrowanego ze źródłem wytwórczym. W Polsce rośnie liczba projektów już zakontraktowanych w ramach rynku mocy, a łączna planowana moc magazynów znacząco się zwiększa. Rynek mocy to system, w którym wytwórca może nim być też magazyn dostaje pieniądze za gotowość do wytwarzania prądu, żeby w każdej chwili w sieci go wystarczyło i nie doszło do blackoutów.

Magazyny energii pozwalają firmom:

• uniknąć kar za przekroczenie mocy umownej,
• wykorzystywać tańszą energię z godzin poza szczytem,
• stabilizować produkcję z niestabilnych źródeł OZE i minimalizować ryzyko dla stabilności sieci energetycznej,
• zapewnić zasilanie awaryjne krytycznych procesów,
• świadczyć usługi stabilizacji sieci i uzyskiwać dodatkowe przychody.

Finansowanie transformacji – skąd wziąć środki na zieloną energię?

Dotacje z KPO i programy NFOŚiGW

W 2026 r. firmy mogą uzyskać wsparcie przede wszystkim na rozwój innowacji, projekty B+R, cyfryzację i automatyzację procesów, poprawę efektywności energetycznej, inwestycje w odnawialne źródła energii OZE oraz działania promujące markę na rynkach zagranicznych. Szeroki wachlarz instrumentów wspiera przedsiębiorstwa w realizacji projektów modernizacyjnych. Rozdział REPowerEU dodany do Krajowego Planu Odbudowy w procesie rewizji obejmuje siedem nowych reform i dziesięć inwestycji: sześć w części dotacyjnej z alokacją w wysokości 2,76 miliarda euro, czyli 11,8 miliarda złotych, i cztery w części pożyczkowej.

Wsparcie obejmuje projekty związane z modernizacją energetyczną budynków zakładowych, poprawą efektywności energetycznej procesów produkcyjnych oraz systemów obiegu mediów w przedsiębiorstwie. Dofinansowanie można również przeznaczyć na instalację urządzeń OZE, a także na rozwiązania związane z produkcją, magazynowaniem, tankowaniem i transportem wodoru. Pomoc udzielana jest w formie pożyczki, w dużej części nieoprocentowanej, z możliwością częściowego umorzenia. Nabór wniosków prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Program umożliwia sfinansowanie do 100 proc. kosztów netto inwestycji w formule montażu finansowego, obejmującego dotację, preferencyjną pożyczkę 0 procent oraz pożyczkę rynkową z NFOŚiGW. Ważnym kryterium będzie zagospodarowanie ciepła – co najmniej 40 proc. energii cieplnej musi znaleźć zastosowanie poza potrzebami własnymi instalacji, na przykład w przemyśle lub sieci ciepłowniczej.

Zielone obligacje i kredyty preferencyjne

Uzupełnieniem dotacji jest Gwarancja Ekomax, która ułatwia firmom dostęp do finansowania bankowego przy projektach związanych z efektywnością energetyczną i OZE. Dofinansowanie dla przedsiębiorstw na modernizację w 2026 r. obejmuje szeroki wachlarz instrumentów finansowych dostosowanych do różnych potrzeb i skali działalności. Zielone obligacje to instrumenty dłużne, których wpływy są przeznaczone wyłącznie na finansowanie lub refinansowanie projektów z korzyściami środowiskowymi. Przedsiębiorstwa emitujące zielone obligacje zyskują:

• dostęp do kapitału od inwestorów ESG,
• niższe koszty finansowania dzięki preferencjom dla zielonych projektów,
• wzmocnienie reputacji jako lidera zrównoważonego rozwoju,
• dywersyfikację źródeł finansowania.

Kredyty preferencyjne powiązane z ESG 

ESG-linked loans to produkty bankowe, w których oprocentowanie zależy od osiągania celów ESG przez przedsiębiorstwo. Banki oferują obniżone marże za osiągnięcie określonych wskaźników, takich jak:

• redukcja emisji dwutlenku węgla o określony procent,
• zwiększenie udziału energii z OZE w miksie energetycznym,
• poprawa efektywności energetycznej procesów,
• uzyskanie certyfikatów środowiskowych.

OZE w strategii ESG firmy – kompleksowe podejście

Implementacja OZE w strategii ESG firmy wymaga holistycznego podejścia uwzględniającego nie tylko aspekty techniczne, ale również organizacyjne i kulturowe. Firmy, które wdrożą długofalową strategię ESG, mogą liczyć na korzyści finansowe, większe zainteresowanie inwestorów oraz poprawę pozycji konkurencyjnej.

Proces wdrażania OZE jako elementu strategii ESG powinien obejmować:

1. Audyt energetyczny – dokładne zmierzenie gdzie i ile energii zużywa firma;
2. Analiza śladu węglowego – obliczenie emisji w zakresach Scope 1, 2 i 3;
3. Określenie celów dekarbonizacji – ambitne, ale realistyczne cele redukcji emisji;
4. Wybór technologii OZE – dostosowany do specyfiki działalności i możliwości finansowych;
5. Pozyskanie finansowania – wykorzystanie dostępnych dotacji i instrumentów finansowych;
6. Implementacja i monitoring – wdrożenie rozwiązań i systematyczne śledzenie postępów;
7. Raportowanie – transparentna komunikacja o osiąganych wynikach.

Jak zacząć transformację energetyczną w 5 krokach?

Krok 1: Przeprowadź audyt energetyczny i oblicz ślad węglowy

Audyt energetyczny to pierwszy krok, bez którego trudno mówić o redukcji emisji. Chodzi o dokładne zmierzenie gdzie i ile energii zużywa firma, które procesy generują największe straty oraz gdzie może szybko zmniejszyć swój ślad węglowy. Obliczenie śladu węglowego w zakresach Scope 1, 2 i 3 pozwoli zidentyfikować największe źródła emisji.

Krok 2: Określ cele dekarbonizacji i wybierz technologie OZE

Na podstawie audytu określ ambitne, ale realistyczne cele redukcji emisji na 3-5 lat. Wybierz odpowiednie przykłady odnawialnych źródeł energii dla swojego przedsiębiorstwa – fotowoltaikę, biogazownię, pompy ciepła lub energię wiatrową. Rozważ również inwestycję w magazyny energii dla zwiększenia elastyczności.

Krok 3: Znajdź finansowanie – dotacje i kredyty preferencyjne

Przeanalizuj dostępne programy dofinansowania dla przedsiębiorstw na modernizację: NFOŚiGW, KPO, programy regionalne. Rozważ zielone obligacje lub kredyty preferencyjne powiązane z ESG. Dofinansowanie do magazynów energii może pokryć znaczną część kosztów inwestycji.

Krok 4: Wdróż rozwiązania i monitoruj postępy

Rozpocznij od projektów pilotażowych – instalacji fotowoltaicznej na dachu lub małej biogazowni. Monitoruj oszczędności energetyczne i redukcję emisji. Systematycznie rozbudowuj instalacje OZE, zwiększając stopniowo udział zielonej energii w miksie energetycznym.

Krok 5: Raportuj osiągnięcia i komunikuj strategię ESG

Transparentnie raportuj postępy w redukcji śladu węglowego zgodnie z wymogami CSRD. Komunikuj swoją strategię OZE w strategii ESG firmy inwestorom, klientom i pracownikom. Buduj wizerunek lidera transformacji energetycznej w swojej branży.

Najważniejsze wnioski dla biznesu

Odnawialne źródła energii to dziś fundament konkurencyjności przedsiębiorstw. Redukcja emisji Scope 2 o 90 proc. poprzez przejście na OZE to realna, osiągalna korzyść. Opłacalność biogazowni, fotowoltaiki i magazynów energii w 2026 r. jest wyższa niż kiedykolwiek dzięki dostępnym dofinansowaniom i rosnącym cenom uprawnień do emisji. Transformacja energetyczna to proces, nie jednorazowy projekt. Firmy, które zaczną już dziś, zyskają przewagę konkurencyjną, obniżą koszty operacyjne i zbudują odporność na przyszłe kryzysy energetyczne. Przewodnik po odnawialnych źródłach energii pokazuje, że droga do dekarbonizacji jest nie tylko możliwa, ale również opłacalna ekonomicznie.

Akademia ESG

Akademia ESG to największa w Polsce baza wiedzy o ESG. Inspirujemy do wdrażania zrównoważonych praktyk, stając się miejscem pierwszego wyboru dla każdego, szukającego najlepiej przygotowanych informacji na temat ESG. e-mail: redakcja@akademiaesg.pl

Napisz do nas